Acne is een chronische ontstekingsziekte van de haarzakjes binnen de ayurveda bekend als mukha dushaka, wat letterlijk gezichtsbederver betekent, maar ook bekend is uit de oude teksten als yuavana pidika en tarunya pitika of letterlijk jeugdpuisten.

Acne komt vooral voor tijdens de puberteit en wordt gekenmerkt door de vorming van mee-eters, erythemateuze papels en puisten, minder vaak knobbeltjes of cysten en in sommige gevallen het ontstaan littekens als complicatie ervan.

Klassiek medische pathogenese bij acne vulgaris

Vier belangrijke factoren zijn betrokken bij de pathogenese:

  1. verhoogde talgproductie
  2. een afwijking van de microbiële flora
  3. verhoorning van de het haarzakje
  4. ontsteking van het haarzakje

Meestal wordt deze dan ook lokaal behandeld. Vele miljarden worden jaarlijks uitgegeven om van de acné af te raken, met zalfjes en lotions allerhande. Meestal met wisselend succes. Het probleem wordt letterlijk oppervlakkig aangepakt terwijl de acne blijft bestaan onder de huid, in het syteem.

acneVolgens Ayurveda zijn acné en de uitbarstingen in het gezicht van adolescenten het gevolg van  verstoringen van kapha, vata en rakta-dhatu. Je hebt dus enerzijds een dosha-verstoring van kapha en vata als oorzaak, anderzijds speelt de kwaliteit van het bloed een belangrijke rol (rakta-dhatu). In de rakta-dhatu zitten ook de relatie tot de (zuivere) lever vervat en de kwaliteit van de raktavaha srotamsi (bloedvaten) en de doorbloeding.

Opmerking : Hierbij dient onmiddellijk opgemerkt dat gezien het veelvuldig voorkomen van acné tijdens de puberteit en/of menopause, de relatie tot de pitta-dosha en zijn hormonale componenten steeds in het achterhoofd dient gehouden te worden. Tevens is er soms een correlatie met de huid (zweten) en de zweetkliertjes waarbij eveneens de pitta dosha dient bekeken te worden. Mukha dushaka is ook een gevolg van een “svabhava shukradhatumala” een overproductie van leeftijdsgebonden hormonale overproductie.

Oorzaken of nidana volgens ayurvedische inzichten

De oorzakelijke factoren van Mukhadushika kan worden verdeeld in 4 groepen :

  • Aharaja (voeding als basis voor dosha-verstoringen en zijn gevolgen)
  • Manas (geestelijke invloeden, psychologische oorzaken)
  • Viharaja (levensgewoonten en routines die dosha-verstorend beïnvloeden)
  • Kalaja (seizoengebonden oorzaken)

Pathogenese of samprapti van acne

Acne of  Mukha dushaka ontstaat fundamenteel op volgende wijze :

  1. Verhoging van vata, kapha dosha’s als gevolg van afwijkende spijsverteringsvuur (onder de vorm van medagni=te laag of onregelmatig agni), een afwijkende vertering op weefselniveau (dhatvagni) en onaangepast gedrag.
  2. Aantasten rasa &  rakta dhatus (bloed en lymfekwaliteit neemt af)
  3. Vorming van overmatig zweten en meda (vetvorming)
  4. Verstopping van de haarzakjes en zweetklieren
  5. Ophoping van afvalstoffen ter plaatse
  6. Manifestatie van mukha dushika
  7. (eventueel verhoogde pitta en hormonale overproductie)

Overzicht ayurvedisch :

  • Dosha : verhoging van  kapha, vata, eventueel pitta
  • Dhatu – Rakta (bloed) : bloedverontreiniging
  • Upadhatu – Tvaka (huid)
  • Mala – Sweda (zweet), Sneha (vet)
  • Srotamsi – Swedavaha (zweetgangen), Rakta Vaha (bloedvaten)
  • Agni - Jathragni Mandiagni, Raktadhatvagni Mandya

Kenmerken en symptomen van acne

  • Pidika : zwellingen, puisten.
  • Saruja : zwellingen zijn pijnlijk soms mild.
  • Ghana : het woord ghana betekent dikke, harde of consistente. Het betreft de kenmerken van de zwellingen, puisten. Soms ziet mijn schijfvormige harde platen, soms vulkaanachtige puistjes.
  • Medogarbha : De puistjes zijn gevuld met vetachtige substantie zoals ovv. mee-eter.
  • Yuna Mukha : op het gezicht van volwassenen, voornamelijk op wangen, voorhoofd, neus, kin, …

Men kan aan de hand van de symptomen soms afleiden welke dosha verstoord is, omdat elke dosha-verstoring subtiel andere kenmerken geeft van de acne :

Vata verstoring

 

  • De zwelling is van nature zwart of vermiljoen gekleurd (rood-oranje) en voelt khara (ruw) of parush (droog) aan.
  • Typisch is de haast ondraaglijke pijn.
  • Er ontwikkelen zich verschillende vormen van puisten, er is geen éénduidigheid in grote en lokatie.
  • De eruptie kan blauwachtig-rood zijn.

Pitta verstoring

 

  • De zwelling kan plots opduiken en even plots terug verdwijnen in verschillende kleurschakeringen zwart, geel, blauw of koperachtige kleur.
  • De zwelling voelt eerder warm en sponzig aan.
  • Soms is er een branderig gevoel op de plek van de zweer.
  • De eruptie is geelachtig rood van kleur.

Kapha verstoring

  • De zwellingen zijn meestal bleek, witachtig in kleur, eerder zwaar vettig, glad, onbeweeglijk en compact.
  • De acne komt langzaam tot manifestatie en is moeilijker te genezen.
  • Hij wordt gekenmerkt door gevoelloosheid, jeuk en weinig pijn.
  • De eruptie is witachtig en zeer vettig.

Bijbehorende symptomen/kenmerken:

Samen met pidika, het beeld van de zwellingen, komen ook nog voor :

  • Vedana (pijn vanwege verhoging van vata)
  • Kandu (jeuk als gevolg van dominantie van kapha)
  • Daha (koorts en/of warmte van de zwelling als gevolg van dominantie van pitta)
  • Srava (overvloedige vulling van de puist als gevolg van dominantie van kapha)

Complicaties bij acne

Acne veroorzaakt littekens en vlekken op de huid, die men kost wat kost wil vermijden, zeker in het aangezicht. Deze noemt men vaivarnyata en weerspiegelen de oorzaken en dosha-verstoringen van de geleden acne :

  • Bruine, donkere of rode vlekken ten gevolge van vata-verstoorde acne.
  • Bruin, rode, blauwachtige of roze littekens ten gevolge van dominantie van pitta.
  • Witte of kleurloze littekens als gevolg van dominantie van kapha.

Behandeling

De ayurvedische behandeling van acne zal zich op verschillende niveau’s betrekken in functie van de pathogenese en oorzaken :

  1. Dosha’s in evenwicht brengen
  2. Bloedzuivering en leverzuivering
  3. Behandelen van de huid volgens dosha-type
  4. Op puntstelling van het spijsverteringsvuur
  5. Bij ernstige acné zal een pancha karma noodzakelijk zijn.

Dosha’s

Dosha’s : de verstoorde dosha’s worden in evenwicht gebracht.

Enkele tips :

Vata : warmende voeding en kruiden, uitsluiten vata-verstoorde gedragingen, voldoende rust en slaap, rekening houden met vooral de winterperiode wat kleding en gedrag betreft.

Kapha : spijsverteringstimulerende voeding, vettige voeding vermijden, voldoende beweging

Pitta : stress vermijden, te hoog zoutgehalte vermijden, te spicy food vermijden, te warmende kruiding, in de zomer kan de temperatuur wel eens hoog oplopen.

Bloed en lever

Bloedzuivering en leverzuivering :

Hierbij wordt steeds gedacht aan het inzetten van de kitchari. Deze zuiveringsmaaltijden geven onmiddellijk resultaat, zeker bij huidproblemen zoals acne.

Een aangepast dieet in functie van de dosha’s zal de lever zuiver houden bij een goede spijsvertering.

Specifieke medicinale kruiden zoals Tinospora cordifolia (Guduchi) werken leverzuiverend. Phylantus niruri werkt leverherstellend en bloedzuiverend. Rohitaka (Tecomella undulata) werkt eveneens sterk samentrekkend op de lever. Sharapunkha (Tephrosia purpurea) is bekend voor het behandelen van puisten en zweren.

Voeding

Voeding en spijsverteringsvuur

Aangezien men als oorzaak van de dosha-verstoring medagni aangeeft zal men zijn voeding aanpassen in functie van de verstoring van het jataragni (spijsverteringsvuur)

Bij kapha : mandagni, onverteerde voedselresten en ama (toxines) zijn het gevolg

Bij vata : vishamagni, onregelmatige spijsvertering met voedselresten en ama tot gevolg afgewisseld met een te hoog jataragni. (Pitta-verstoringen kunnen hier hun oorsprong vinden)

Voeding en gedrag dienen te worden aangepast naargelang mandagni of vishamagni.(zie voedingsleer)

Huid

Behandelen van de huid ;

Hierbij kunnen voornamelijk lepanams ingezet worden. Dit zijn kruidenpasta’s die overnacht op de aangetaste huid kunnen worden geplaatst. Deze lepanams kunnen gemaakt worden door de basisstof te mengen met water tot er een mooi papje onstaat. De meest gebruikte basisstoffen zijn :

  • sandelhout
  • koriander (gemalen)
  • curcuma longa
  • linzenpasta
  • kalmoeswortel (Acorus calamus)

voorbeeld : Kumkumadi lepanam : linzenmeel + saffraan + sandelhoutolie + Curcuma longa + Piper nigrum

Pancha karma

Bij zeer hardnekkige en chronische vormen van mukhadushika zal men een pancha karma gebruiken om tot het gewenste resultaat te komen. Hierbij wordt volgens twee basisvormen van de ayurvedische geneeswijzen gewerkt, met name de shodhana en shamana.

  • Shodana : men komt tot evenwicht in dosha’s door overtollige dosha’s af te voeren met onder andere : vamana, virechana, nasyam, raktamoksha, ….
  • Shamana : door toevoeging en gebruik van lepanams, olie (bv. massages) maar ook inwendige en externe kruidentoepassingen zal men de dosha’s in evenwicht brengen.

Algemene tips en opmerkingen

  • Bittere groenten (augurken) en kruiden zoals gember, kurkuma zijn steeds weer goed bij acne. Chocolade, snoep en fast-food zijn absoluut te vermijden. Indien mogelijk verse maaltijden eten, geen heropgewarmde of kant-en-klaar maaltijden. Zware, te zure, moeilijk verteerbare voeding maar ook te scherpe voeding vermijden.
  • Een goede aangezichtshygiëne is natuurlijk wenselijk, al zal men dan weer het overvloedige aanraken met de handen overdag dienen te beperken (irritaties, bacteriën). Het uitknijpen van puisten kan, mits in acht nemen van de nodige hygiënische maatregelen. (een doekje met druppeltje neem-olie bv.)
  • De natuurlijke drang of adharniya vegas (plassen, niezen, …) niet onderdrukken.

lotus


De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka