ayurveda

Algemeen neemt de Ayurveda aan dat leven in harmonie met de natuur en het natuurlijke zelf, deel uitmaakt van een gezond, lang en gelukkig leven. De natuur kent zijn cycli. Deze cycliciteit vindt men terug tijdens het hele leven, in de dag, 's nachts,  in de seizoenen, ook de leeftijd …

Onaangepast gedrag tegenover deze cycli kan eveneens tot verstoringen van dosha’s leiden. De harmonie met zichzelf dient men niet te zoeken in de andere, maar in zichzelf. De Saddvritta kunnen hierbij een ondersteuning zijn. Geestelijke evenwichtigheid en stabiliteit dragen tot een evenwichtig functioneren van de dosha’s bij en omgekeerd.

Dosha's en gedragsleer

Elke persoon heeft zijn specifieke dosha(s), beschreven als Prakriti, die in de loop van zijn leven onder allerhande omstandigheden kunnen gaan afwijken (Vikruti) en ziekte veroorzaken.

Zo zullen ook leeftijd en dagindeling de dosha's beïnvloeden :

Leeftijd en dosha's

Dat deze dosha-afwijkingen ook leeftijdsgebonden zijn is duidelijk. Een  kind zal eerder opbouwende energieën nodig hebben (Kapha). Een volwassenen creëert en is actief, een krachtig Pitta is aangewezen. Op latere leeftijd wordt men rustig en eerder broos, er breekt een eerder Vata getypeerde periode aan.

   Kapha  Pitta  Vata
 leeftijd  0 - 20 jaar  20 - 40 jaar  40 jaar en meer

Het is dan ook noodzakelijk dat leefstijl en voeding aan deze periode zijn aangepast. Een kind dient voldoende goed te eten voor zijn opbouw. Een volwassene dient voldoende evenwicht te vinden tussen eten en rust om optimaal te functioneren. In de vata-periode van het leven zal aangepaste voeding ertoe bijdragen lang gezond en fit te blijven.

Dagindeling en dosha's

Ook de dag en nacht kent in de Ayurveda zijn corresponderende dosha’s. Zo zal bijvoorbeeld ’s ochtends zeer vroeg, bij het ontwaken uit de diepere slaap en periode van Vata starten. ’s Middags, als het spijsverteringsvuur meest optimaal functioneert, herkent men de transformatie van Pitta. ’s Nachts zal deze Pitta transformatie uit de  geestelijke verwerking bestaan. Kapha periode ’s ochtends dient om zichzelf te verzorgen (letterlijk insmeren, oa. massage) en de spijsvertering op gang te brengen (Kapha).

   Vata  Kapha  Pitta
 's ochtends  02 tot 6 uur  6 tot 10 uur  10 tot 14 uur
 's avonds  14 tot 18 uur  18 tot 22 uur  22 tot 02 uur

Zo zal een persoon die overwegend Vata georiënteerd is eerder vroeg opstaan, terwijl een kapha persoon wat langer kan blijven liggen, zonder echter te laat op te staan. Het verorberen van de hoofdmaaltijd neemt best plaats in de Pitta-periode ’s middags terwijl de laatste maaltijd eerder en afsluitend in de Kapha periode gebeurd. Het ontbijt (heropstart spijsvertering) en persoonlijke verzorging worden best opgestart in de Kapha periode in de ochtend, terwijl het mediteren en wat yoga-oefeningen net ervoor plaatsgrijpen in de Vata periode.

Dinacharya

Dinachariya - Het dagelijkse regime

Om actief te zijn en te blijven is het van groot belang de biologische klok in ons lichaam  in acht te nemen. Een gedisciplineerde levensstijl in functie van die biologische klok is dan ook belangrijk, zodat wijzigingen (mbt. dosha’s) zoveel als mogelijk worden uitgesloten. Tijdig en in functie van onze dosha’s opstaan, eten en slapengaan werden reeds als voorbeeld hierboven gegeven.

Het bijna rituele volgen van een dagelijks regime is gekend onder de noemer Dinacharya. Een aantal (verzorgende) handelingen die een gezonde levensstijl ondersteunen :

  • Brahama muhurat : de ochtendtijd waarin best wordt opgestaan (voor zonsopgang) en de tijd waarin meditatie en zelfanalyse aangewezen zijn. (bharam gyan)
  • Sharir-chinta nivartanam : observatie van het lichaam
  • Mala-mutra utsarjanam : evacuatie van de darm (eventueel met hulp van glas lauw water en wandeling)
  • Mukh-Hasta-pada prakshalan, mukha dhavanam : wassen van lichaam en lichaamsdelen
  • Nasya : toedienen neusdruppels
  • Gandusha, kaval dharanam : mondzorg, tanden poetsen, mondspoelen, tongschrapen
  • Dhumapanam : medicinale  roken
  • Tambula bhakshanam : kauwen op een Piper sarmentosum (beatle leaf of wilde peperblad)
  • Madanam : massage zoals abhyanga (olie) of udvartanam (poeder)
  • Vyayam : oefeningen (yoga)
  • Snanam :  baden

Eén van de hedendaagse maatschappelijke problemen is dat net voor deze (ochtend-)rituelen niet voldoende tijd kan worden vrijgemaakt. Tijdig gaan slapen is al één boodschap. Ook de Ayurveda onderkant het belang van slapen Nidra of nachtregime 

Nidra of slaap

Nidra - het nachtregime

Volgens Characa bestaat het leven uit drie pijlers. Pijlers noodzakelijk om een gelukkig, lang en gezond leven te leiden : de upasthamba

  • ahara : voeding en dieet
  • nidra : slaap
  • brahmacharya : spirituele (bewust-)zijn

In de Astangha Hridayam van Vaghabata vinden we een indeling die ook grotendeels overeenstemt met de omschrijving van Nidra door Characa :

  1. Kalaswabhawaj Nidra :  slaap geproduceerd op de gebruikelijke tijd. dat wil zeggen ‘s nachs
  2. Amayaja Nidra : slaap ten gevolge van ziekte.
  3. Door vermoeidheid  wanneer de geest (mana) is uitgeput
  4. Door vermoeidheid  wanneer het fysieke lichaam (sharir) is uitgeput
  5. Shleshmaprabhavaj Nidra :  als gevolg van overheersing van kapha
  6. Agantuka Nidra : door externe factoren zoals trauma
  7. Tamobhava Nidra  door overwegend passiviteit en donkere gedachten (tamoguna)

Een gezonde slaap :

Sushruta zegt van goede en adequate slaap dat de persoon vrij van ziekten zal blijven, vrije en deugddoende gedachten zal hebben en  begiftigd zal zijn met kracht, kleur, teint en viriliteit.

Volgens Vagbhata zal een goede slaap  leiden tot een gelukkig en een lang leven met een  geest als de yogi’s, duidelijk en klaar, met inzicht in de ziel en zijn functioneren.

Volgens Bhavamishra is een goed slaap het beste voor het verlichten van de pitta dosha

Nidra als therapie

Volgens Characa zijn personen die lijden aan Atisthaulya (obesitas) en Atikrisha (extreem mager) gebaat bij een correct slaapregime omdat ze respectievelijk verdrogend (karshana) of opbouwend (bringhana=opbouwend voor alle dhatu’s) kan werken. Men zal met de slaap dus zowel Kapha als ook Vata regulerend kunnen omgaan.

Kashyapa zegt dat comfortabel  slaap  essentieel is voor elke moeder en de productie van melk (lactatie).

Nidra in de praktijk

Tijdig gaan slapen en tijdig opstaan is de boodschap. Een Vata-type zal voor 22 uur de nachtrust aanvatten, Kapha’s kunnen wat later gaan slapen. Bij het opstaan is het ook zo. Een Kapha-type kan wat langer slapen, een Vata-type zal ’s ochtends omstreeks 06 uur opstaan. Slapen overdag is uit den boze tenzij een ziekte of toestand dit vergen. Voldoende slaap is hoe dan ook aangewezen om de verwerking (“vertering”) van de geestelijke elementen tijdens de nachtelijke Pitta-fase mogelijk te maken.

Slaapstoornissen

Veelal is een onderbroken slaap een gevolg van een Vata-verhoging. Angsten, nachtmerries en inslaapmoeilijkheden enkele symptomen van een verhoogde Vata. Langdurige slaap en slapen overdag wijzen eerder op een kaphaverstoring en zijn nogal eens een teken dat er depressiviteit en zwaarmoedigheid in het spel is. In beide gevallen wordt getuigd dat men maar niet uitgeslapen raakt.

Tips tot een bevredigende slaap

's Avonds na het hebben van een lichte maaltijd, ontspan je en maak je het jezelf comfortabel. Maak uw bed op met luchtige en proper gewassen beddegoed. Het bed heeft een  bevredigende lengte in een luchtige en  comfortabele omgeving. Vata-verhogende activiteiten voor het slapengaan dienen uitgeschakeld (bv. lezen, PC-gebruik, TV-kijken).

Conclusie :

  • Nidra is één van de drie belangrijke upastambhas van het leven.
  • Slaap speelt grote rol in de preventie van ziekte als gevolg van onjuiste slaap(-patronen).
  • Slaap bevordert de gezondheid bij gebruik als dosha ondersteunend regime.
  • We kunnen slaap als een therapie bij sommige ziekten inzetten.
  • Het belang van een goed slaap of het uitblijven ervan dient altijd ernstig genomen te worden.

Nidra

Ritucharya

Ritucharya

Ritu betekent in het sanskriet : de seizoen. Ayurveda houdt rekening met deze seizoenen om de gezondheid te behouden en te herwinnen. In India zijn er 6 soorten seizoenen :

  1. Shishir (winterseizoen)
  2. Basant (voorjaar)
  3. Gresham (zomers)
  4. Varsha (regeneizoen)
  5. Sharad (herfst)
  6. Hemant (vroege winter)

Elk van deze seizoenen kent zijn specifieke leefstijl naar dieet, kleding, gedrag, slaapgewoonten, ja zelf. het werken ifv. de gezondheid.

Ook in onze contreien kan men in functie van de vier seizoenen een aantal voedings- en leefstijlgewoonten aanpassen. In de winter heb je meer behoefte aan warmte, in de zomer dan weer verkoeling. Gaat het waaien in de herfst pas je je aan. In de lente als alles begint te herleven en bloeien, zal ook jij op andere tijden opstaan bijvoorbeeld.

Uiteindelijke doel is te voorkomen dat je dosha’s verstoord zouden raken. Je gewoonten aanpassen voorkomt dat je constitutie in gevaar komt (Vikruti)

Saddvritta

Zoals eerder vermeld zie je dat ayurveda naast een therapeutisch systeem vooral ook een levensfilosofie is  Het doel is niet enkel om een lang, gelukkig en gezond leven te lijden,maar ook in een goede samenleving van een  betere levensstandaard te genieten. Ayurveda legt de nadruk op het handhaven van een gezonde levensstijl en het onderhouden van een ideale toestand om te voorkomen dat fysieke onevenwichtigen, aangemaakt in ons lichaam en door de  externe omgeving, in staat is een homeostase in het lichaam te creëren.

Om ideale voorwaarden te handhaven voor ons lichamen, moet men een goede planning en gedisciplineerde levensstijl in acht nemen, die niet alleen helpt bij het opbouwen van een beter individueel functioneren, maar ook voor een goede samenleving.

De letterlijke betekenis van saddvritta is goed regime (Sadd betekent goed en vritta betekent regime). Het is de gedragscode die helpt bij het onderhouden van een perfecte balans tussen geest,  lichaam en de maatschappij of omgeving. Het zijn all-round inzichten die zorgen voor de balans tussen hele systeem waarin een mens leeft en functioneert als sociaal wezen.

Saddvritta laat niet enkel een ​​perfecte balans in lichaam en geest toe, maar zorgt ook voor de mogelijkheid tot eeuwige groei van een individu. Een gezonde geest is even belangrijk als een gezond lichaam.

Zoals al eerder verteld zijn er drie guna’s volgens de Samkya filosofie (zie guna’s grondbeginselen) : Rajas, Tamas en Sattva

Sattvische geestestoestanden laten zuiverheid van de geest toe en verlenen kracht en superioriteit. Rajas (te hoge drift) en tamas (te grote passiviteit) zijn schadelijke eigenschappen van de geest die verkeerde uitspraken en misvattingen door het intellect genereert en is verantwoordelijk voor tal van ziekten.

Door het naleven van een aantal goede en positieve omgangsvormen en gedragingen, beschreven als saddvritta, creëren we een sattvische toestand van de geestelijke kwaliteiten. Ze worden dieper omschreven als :

  1. Vyavahārika saddvritta (ethisch gedrag)
  2. Samajika saddvritta (sociaal gedrag)
  3. Mansik saddvritta (mentale gedrag)
  4. Dharmika saddvritta (moreel gedrag)
  5. Vaiyaktika saddvritta (fysiek gedrag)

ethisch gedrag

Vyavahārika saddvritta

  • Wees altijd eerlijk en spreek de waarheid
  • Verlies je eigen houding niet onder alle omstandigheden
  • Laat je niet verleiden tot oppervlakkige plezier langs je zintuigen
  • Probeer nooit een lichaam te schaden, noch je eigen noch dat van anderen
  • Praat altijd beleefd en respectvol op een wijze aangenaam voor de oren
  • Mediteer dagelijks zodat de geest evolueert tot het stellen en zien van goede daden
  • Probeer obsessie en passies te beheersen
  • Wees altijd geduldig en kalm, ook tegenover meerderen
  • Oefen zelfcontrole uit op elk moment van het leven
  • Deel je kennis met anderen
  • Tracht anderen te helpen
  • Heb respect voor ouderen, wijzen, respectabele mensen en andersgelovigen
  • Wees altijd tactvol, openlijk en vriendelijk
  • Blijf vriendelijk voor andere mensen
  • Gedraag je naar de situatie waarin je je bevindt
  • Verzorg uw zintuigen, misbruik ze niet
  • Denk altijd na vóór het handelen en overweeg goed en kwaad erin

sociaal gedrag

Samajika saddvritta

Als het gaat om sociaal gedrag, moet men altijd heel voorzichtig en kritisch zijn over het eigen gedrag. Het kwetsen van gevoelens van andere zullen grote minachting creëren en je sociale leven en respect van andere mensen onder druk brengen. Haat en verwerping zijn wel eens aan de orde bij die anderen. Dit betekend concreet

In communicatie :

  • Wees altijd zacht en beleefd wanneer je spreekt
  • Je moet altijd duidelijk en to the point zijn om het begrijpelijk te maken voor anderen.
  • Geef geen commentaar en kritiek op anderen vanuit jaloezie.
  • Wees altijd eerlijk.
  • Wees respectvol naar je docenten en ouderen en ga geen enkele vorm van discussie of ruzie met hen aan.
  • Verdrink nooit in argumenten, zelfs als je denkt dat de andere persoon verkeerd is.
  • Zeg nooit verkeerde dingen over om het even wie of beledig hen nooit.
  • Tracht bewegingen te vermijden van je handen en voeten of andere beweging van het lichaam, zoals de ogen en wenkbrauwen, terwijl je met iemand praat en om je woorden kracht bij te zetten.

In je gedrag :

  • Wees niet jaloers op anderen en hun geluk of succes.
  • Wees nooit jaloers op de welvaart van anderen.
  • Zoek geen excuses in uw omgeving voor falen maar tracht eruit te leren en te verbeteren.
  • Heb begrip voor arme mensen en geef ze genoeg gelegenheid in het leven opdat ze zelf vooruitgang zouden kunnen boeken.
  • Denk na voordat u een daad stelt die impact heeft op lange termijn voor je leven.

In je gemanierdheid :

  • Verzorg je fysieke lichaam.
  • Peuter niet in je neus in aanwezigheid van anderen.
  • Bedek je mond met een stuk stof of een zakdoek voor je hoest, geeuwt, boert of niest.
  • Tandenknarsen, nagels bijten, hoofdkrabben creëren onaangename geluiden voor anderen net als tijdens het eten smakken dat doet.
  • Spreek niet tijdens het eten.
  • Spuw niets op de grond.
  • Wees respectvol voor vrouwen.
  • Geef steun aan je naasten en familieleden
  • Fluit nooit op je vingers of fluit nooit mensen na.
  • Overdrijf niet met je recreatie als dansen, zingen, joggen, ….
  • Voorkom elke verslaving aan alcohol, drugs, sigaretten, enz…
  • Sta steeds open voor nieuwe kennis en inzichten

mentale gedrag

Mansik saddvritta

  • Wees altijd bewust van jezelf en uw intellectuele gedrag.
  • Behoudt altijd overzicht over je verantwoordelijkheden en uw bestaan​​,
  • Blijf je geestelijke en spirituele vermogens steeds analyseren en bewaken. Bemiddel in jezelf door deze analyse.
  • Werk altijd aan het onderhoud en het verkrijgen van de balans in het spirituele en het materialisme.
  • Beleef en belijd je geloof  in volle overtuiging en kracht.              
  • Lees regelmatig spirituele boeken en breng tijd door in het luisteren naar spirituele gesprekken (pravachan).
  • Het zingen van  mantra's en shloka’s kan voor positieve energie in u en uw omgeving zorgen.

moreel gedrag

Dharmika saddvritta

In tegenstelling tot wat vele mensen denken, heeft dharma niets te maken met religie.

Dharma betekent het uitvoeren van goede daden, die gunstig zijn voor een individu en de  massa. Dharma is zeer essentieel voor een iedereen en moet uitgevoerd worden naar fysieke vermogen. Een deel van zijn tijd, inkomen en energie kan iedereen bijdragen aan de maatschappij om een betere samenleving te maken.

Eigenlijk is dharma de basis voor iedereen om tot een lang en gelukkig leven te komen en vormt de kern van ieders zijn op deze wereld. De wereld als fijne plek om te wonen, als plek van voorspoed en geluk. Een plek waar evenwicht tussen geluk en verdriet plaats mag vinden.

  • Wees daarom altijd bereid om anderen te dienen door het behoud van uw eigen energie, intelligentie en vriendelijkheid.
  • Tracht fouten van anderen steeds te vergeven en te respecteren zodat de anderen ook de kans krijgen iets te leren. Heb respect voor de fysieke integriteit van anderen.
  • Gebruik je kracht, kennis en inzichten voor de verbetering van alle levende wezens; help arme en zieke mensen.
  • Op dit pad bereik je stabiliteit en persoonlijke spirituele groei.

fysiek gedrag

Vaiyaktika saddvritta

Vaiyaktika saddvritta omvat persoonlijk fysiek gedrag waarvoor je zelf verantwoordelijk bent ze uit te voeren. Hieronder volgen enkele gedragingen :

  • Hygiene : persoonlijke hygiene voorkomt ziekte en geeft welbevinden.
  • Respect : Respecteer de fysieke integriteit van anderen
  • Zintuigen : verzorg al je zintuigen en voorkom overbelasting (bv.teveel TV) of verwaarlozing
  • Kleding : verzorg je kleding zowel naar hygiene toe als naar aangepaste kleding volgens bv. de seizoenen
  • Schoeisel : draag steeds aangepast en comforabel schoeisel
  • Hoofdbedekking : Indien nodig draag je bescherming voor je hoofd, de plaats waar prana centraliseert en bijna al je zintuigen actief zijn. Een hoed of paraplu doet soms wonderen.
  • Overdrijven : ga nooit je grenzen over, noch naar fysieke, noch naar psychische inspanningen. Stel je zelf niet bloot aan overdreven externe beproevingen zoals stormweer, ijskoude, …

Deze gedragingen leiden vanzelfsprekend tot het belijden van de atma guna’s (zie guna’s : grondbeginselen)

Bhoot Vidya en Graha Chikitsa

Psychische ziekten en Ayurveda

Bhoot Vidya is de psychotherapie en -pathologie van de Ayurveda en een moderne methode van omgaan met psychische problemen. Het gaat om psychotherapie, Graham Vidya Dravya (kruidenpreparaten voor behandelen van geestesziekten), geestkracht, meditatie, yoga en hypnose. Het is één van de acht takken van de Asthanga Ayurveda. Soms ook Manas Rogas Chikitsa genoemd.

Bhoot Vidya en Graha Chikitsa

Graha chikitsa behandelt psychische ziekten met onbekende oorzaak. Oorspronkelijk werden, vanuit de verklaring voor “Bhuta (Bhoot)” (=spook,geest) psychische stoornissen verklaard door er boze geesten en bovennatuurlijke krachten aan te koppelen. Meer en meer kwam het inzicht dat tal van ziekten, zonder op het eerste zicht aantoonbare oorzaken, wel eens konden veroorzaakt worden door  bacterieën of virussen, onzichtbaar voor het menselijk oog. Alleszins zijn er onzichtbare en op het eerste zicht onverklaarbare oorzaken die de geest en het lichaam in onbalans brengen. (zoals bijvoorbeeld ook de planetaire bewegingen). Graha Chikitsa tracht deze op het geestelijke niveau te elimineren.

Oorzaken van geestesziekten

Ayurveda legt uit dat de belangrijkste oorzaak van psychische stoornissen in het verleden, meer bepaald, in het karma, ligt. Je zou kunnen omschrijven dat "daden in het verleden" bepalen wat je toestand vandaag is.  In elk geval zijn de verstoringen van de geest te verklaren vanuit de principes van de geestelijke guna’s. Het zijn de Tamasieke (onwetendheid) en rajasieke (passionele) krachten van de geest. Graha Chikitsa behandelt de ziekten die in de moderne psychiatrie bekend zijn als bv. krankzinnigheid en epilepsie.

Ayurvedische diagnose

Sattva Parikshan

Het constitutionele evenwicht (Prakruti) bestaat uit zowel fysieke alsook mentale elementen. Het is dan ook belangrijk aandacht te geven aan zowel het fysieke als ook het mentale in de diagnose. Deze geestelijke diagnose is gekend onder de term “Sattva Parikshan”

Men zal beoordelen of de geestelijke toestand Prabar (hoog), Abara (laag) of Madhyam (gemiddeld) is. Dit komt overeen met de geestelijke guna’s :

  • Sattva Guna Pradhan (hoog of satvisch)
  • Tama Gunam Pradhan (laag of tamasiek)
  • Rajaguna Pradhan (gemiddeld of rajasiek)

Ayurvedische behandeling

Bhoot Vidya suggereert het gebruik van verschillende “desinfecterende” kruiden in de categorie "Graha Vidya dravya." Het gebruik van bijvoorbeeld wierrook is ook in onze contreien gekend, zei het dan meer symbolisch. Dit bevordert de ontsmetting van de omgeving.. Ook Pranayama werkt voornamelijk op het ontwikkelen van gemoedsrust. Daarnaast kan men alle eerder genoemde behandelingsmethoden, gekend binnen de Ayurveda, gaan toepassen ifv. de verstoringen. (Pancha karma, dravyaguna, meditatie, yoga, hypnose, ….)

Globaal zijn ze als volgt in te delen :

  • Yuktiva-vyapashraya :  Rationele therapie (dieet, kruiden, massage, pancha karma, ...)
  • Sattvavajaya : Psychotherapie:
  • Daiva-vyaapashraya : goddelijke of spirituele therapieën

Uitermate belangrijk in de huidige tijd is het begeleiden van de cliënt, het counselen. Een goede communicatie omtrent leefstijl, dieet, gewoonten, bewegen (fysiotherapie), het gebruik van kruiden is onontbeerlijk. De moderne mens drijft meer en meer van zichzelf af en zo van zijn eigen gezondheid en geluk.

Grondbeginsel hierbij is de (goede) opleiding van therapeut of arts. Dit wordt beschreven in wat Ayurveda noemt de pramanam.

logojpg


De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka