fibromyalgie

Fibromyalgie behoort binnen de ayurvedische gezondheidsleer tot de ziektebeelden met ama-vata als oorsprong.

Enerzijds vormen spijsverteringsproblemen (ama) en neurologische dysfuncties (vata problemen) de basis, anderzijds ziet men dat auto-immuniteit ten grondslag ligt aan dit gekende ziektebeeld. Ook psychische elementen kunnen het ziekteproces beïnvloeden en uitlokken.

Ayurvedische pathogenese (samprapti) van fibromyalgie

In de Madhava nidana, een klassieke tekst staat dat “vata vayadi” wordt veroorzaakt door

"invloeden die de lucht ontregelen zullen het lichaam vullen met lucht in het ene deel, of over het hele lichaam verspreidend door de kanalen en veroorzaakt daarbij ziekte. Wanneer de natuurlijke stroom van  lucht wordt gestoord, zullen de spieren van de kleine gewrichten worden overspannen en met stijfheid hun beweeglijkheid verliezen. Deze symptomen worden begeleid door spasme van de verschillende onderdelen met een verlies van normaal gevoel en grote vermoeidheid ".

Hierbij geeft Madhava aan dat ernstige vata-verstoringen ten grondslag liggen van fibromyalgie. Tevens spreekt hij van “invloeden die de lucht ontregelen” … dit verwijst rechtstreeks en voornamelijk naar voeding- en leefstijl, die zich in het systeem als vata (lucht, ether) gaan nestelen.

Ayurveda ziet fibromyalgie als gevolg van twee belangrijke mechanismen :

1. Het ontstaan van een grondige vata-verstoring die zich voornamelijk zal manifesteren in de majjia dhatu (zenuwweefsel) en in de mamsa dhatu (spierweefsel). De overdracht van prikkels (vata, luchtelement) raakt verstoord, pijn en functieverlies zijn het gevolg. Tevens verliest het spierweefsel de mogelijkheid prikkels juist te ontvangen.

2. Het ontstaan van ama. Onverteerde voedselresten gaan zich op weefselniveau manifesteren ten gevolge van een onvoldoende functionerend agni. Men dient ama hier letterlijk te vertalen als “onrijp”. Onrijp in energetisch zin, waarbij voeding onvoldoende is verteerd in de darmen (jataragni), in de lever (5 buthagni) en tenslotte thv. de weefsels (7 dhatuagni). Men zou ook kunnen beredeneren dat ama, beschouwd als toxines, majja-dhatu gaat contamineren en de functionaliteit van het zenuwweefsel en bij uitbreiding de andere weefselsoorten verloren gaan.

Beide mechanismen beïnvloeden en versterken elkaar,waardoor niet steeds duidelijk is welke aan de oorsprong ligt.

Ayurvedische oorzaken van fibromyalgie

Kerngedachte omtrent de oorzaken van fibromyalgie binnen de ayurvedische gezondheidsleer is onbalans. Onevenwichtigheden die uiteindelijk leiden tot ama-vata en fibromyalgie. Deze disbalans kan gezien worden op verschillende niveau’s :

  • disbalans van de dosha’s : vata, pitta, kapha waarbij typische vata-verstoring de bovenhand neemt.
  • disbalans van spijsvertering : ama
  • disbalans dhatus : majja en mamsa dhatu
  • Ojas of immuniteit

1.Vata is de belangrijkste onbalans die tot fibromyalgie leidt.

Verhoogde vata destabiliseert het zenuwstelsel en kan tot overgevoeligheid leiden en tot pijn.  Eerst accumulatie en daarna overlopen van vata (zie zes stadia van ziekte) in de mahavaha srota (spijsvertering). Daarna in de dosha's (verplaatsing van vata of lucht) in de rasa en raktavaha srotas (bloedvaten) om tot slot te gaan nestelen in de majjavaha srota (zenuwen) en majja dhatu (zenuwweefsel). Van daar ook de naam Vata Vyadhi of ziektebeeld met vata natuur. Uiteindelijk raakt ook de mamsa dhatu (spierweefsel) verstoord.

2.Pitta en zijn rol

Pitta staat voor spijsvertering en metabolisme

Is pitta verstoord, wordt dit gekenmerkt door slechte spijsvertering en stofwisseling. De spijsvertering (agni) kan te hoog zijn, waardoor alles opbrandt en lucht in het systeem zal raken. Tevens zorgt verhoogde pitta in het buthagni (5 levervuren) voor lucht in rasa en rakta. Het majja-dhatu wordt onvoldoende goed (energetisch) gevoed, tenzij met lucht. Het agni kan ook te laag zijn, wat kan leiden tot de ophoping van giftige stoffen en onzuiverheden in het hele systeem en aldus ook in het zenuwstelsel. Pijn ontstaat en (hyper-)gevoeligheid verhoogd. Ook stresssituaties kunnen hier een grote rol vervullen. Chronische stress legt druk op de dosha-balans (vnml.pitta), maar ook een acute stress-situatie wordt soms gezien als triggerende factor voor het uitbreken van de ziekte. Deze kan zelf vele jaren voor het uitbreken van de ziekte liggen. (bv. overlijden, verkrachting, mishandeling, …)

3.Kapha kan betrokken worden

Kapha staat voor structuur en opbouw.

Bij kapha-onbalans ontstaat verstopping in het systeem, de bloedsomloop en daardoor verstoring van de normale opbouw en werking van het zenuwstelsel. Men spreekt hierbij van sroto-avarodha, de verstopping van de gekende srota of lichaamskanalen, zeer specifiek naar de majja-dhatu.

4. Ama

Toxines en onvoldoende verteerde voedselresten verstoren de balans van een goed functionerend weefsel. Daarnaast zorgen ze voor verstoppingen in het lichaam, met name alle srota. De voedingstoestand van alle weefsels raakt onder druk. Ama, als toxines beschouwd, zoals vrije radicalen, zijn zeer irriterend voor weefsels, waaronder ook het zenuwweefsel. Ama vergiftigt dus het zenuwweefsel en blokkeert de kanalen (srota-avarodha) van zowel de bloedcirculatie (bloedvoorziening zenuwen en andere weefsels) en de zenuwgeleiding. De communicatie in het lichaam en de onderlinge communicatie van cellen raakt verstoord. Het zelfreinigend vermogen en zelfgenezend vermogen komt in gevaar.

5.Majja en mamsa dhatu

Fibromyalgie is vooral een gedestabiliseerd, hypersensitieve toestand van het functioneren van het zenuwstelsel en majja weefsel. Deze heeft ook zijn invloed op het functioneren, de opbouw en ontwikkeling van oa. mamsa dhatu of het spierweefsel. Ontstaat er hier een disbalans, zal deze zich uiten in  vermoeidheidsklachten, spierstijfheid.

6.Ojas en immuniteit

Fibromyalgie wordt vaak geassocieerd met een te laag ojas (levensenergie). De immuniteit is verstoord naar de eigen functionaliteit. Deze auto-immuniteit uit zich in vermoeidheid, gebrek aan vitaliteit en gevoeligheid voor infecties.

Symptomen ayurvedisch bekeken

Centraal bij fibromyalgie staan symptomen die typisch verwijzen naar vata-kenmerken : pijn, duizeligheid, slaapproblemen.

Men herkent drie symtoomgroepen : 

  1. primaire symptomen
  2. secundaire symptomen
  3. tertiaire symtomen en verwikkelingen

Primaire symptomen

Pijn komt het meest voor in de gebieden rond de hals, schouders, boven- en onderrug en heupen en wordt gekenmerkt door zijn chronische karakter en allodynie (een verhoogde  pijn onder druk op specifieke drukpunten) Deze allodynie is gekenmerkt door :

- voorkomen op minimaal drie delen van het lichaam (ledematen, romp, rug, schouder, hals,…)

- de aanwezigheid van ten minste 11 tot 18 specifiek aangegeven drukpunten die niet toevallig dikwijls samenvallen met marmapunten (107 gekende punten, ziek ook behandeling van fibromyalgie)

Secundaire symptomen

Secundair ziet men ook vata-verstoringen in de symptomen opduiken : ochtendstijfheid, algemene vermoeidheid, koude gevoeligheid, inspanningsintolerantie, gevoelloosheid of tintelingen in de ledematen, hoofdpijn, vochtretentie, ongemakkelijk gevoel in de darmen, prikkelbaarheid, depressie, angst en stemmingswisselingen, …

Tertiaire symptomen

Door de grondige verstoring van het hele systeem en zijn functionaliteit alsook het aanwezig zijn van ama, kunnen zich tertiair op langere termijn allerhande ongemakken en ziektebeelden ontwikkelen. Dit kan gaan van constipatie tot blaasontstekingen, gewrichtsreuma, hartaandoeningen, …. Meestal raakt de persoon door deze verwikkelingen in het zesde stadium van ziekte volgens de ayurvedische inzichten. (cfr. stadia van ziekte in gezondheidsleer)

Andere (tertiaire) symptomen die veelvuldig optreden :

  • menstruele en sexuele dysfuncties
  • vroegtijdige menopause
  • geheugenstoornissen
  • doorbloedingsstoornissen (ziekte van Raynaud) (koude, blauwe handen en voeten)
  • droogte van de exocriene klieren (sicca syndroom) met als gevolg speekseltekort, droge ogen

fibromyalgia

Doelstellingen ayurvedische behandeling

Centraal in de behandeling van fibromyalgie staan uiteraard de reductie van vata-verstoring alsook het voorkomen van ama als fundamentele basis.

  • vata samshamana (balanceren van vata)
  • samshodhana (purificatie van toxines)
  • bala (herstel van immuniteit)

Alvorens over te gaan tot de eigenlijke behandeling dient de cliënt te worden voorbereid. (Poorva karma) 

Poorva karma

Eerst en vooral dient gezuiverd, daarna de dosha's in gang gebracht in het lichaam. Hierbij worden de regels van de poorva karma gevolgd :

  • gebruik van zuiveringsmaaltijden (kitcherie) gedurende 7 tot 10 dagen, aangevuld met het gebruik van ghee en triphala.
  • ondergaan van snehana (abhyanga) zowel extern (massage met medicinale olieën bv. Gandharvahastadi eranda thailam of vitex negundu ) als intern (met ghee)
  • ondergaan van swedana (zweettechnieken) onder vorm van zweethut, bolussen, afgieten, warme pakkingen… (gebruik makend van Vitex negundu of Symphytum officinalis, smeerwortel)

Men zal met deze poorva karma de dosha’s eigenlijk in beweging brengen (vooral verhoogde vata). Men zou kunnen zeggen dat de eigenschappen van de dosha’s worden “weekgemaakt” alvorens over te gaan tot de eigenlijke behandeling. Vooral de massages en warmende technieken kunnen tijdens de pancha karma gewoon doorgaan.

Eens voorbereid zal de eigenlijke behandeling starten die  bestaat uit 

  1. Pancha karma
  2. Dieet en voeding
  3. Leefstijl en dagelijkse routine
  4. Medicinale kruiden
  5. Massages - abhyanga
  6. Yoga en meditatie
  7. Marmatherapie

Ayurvedische behandeling van fibromyalgie

Pancha karma

Bij het verwijderen van de verhoogde vata-dosha zal de nadruk komen te liggen op technieken binnen de pancha karma die als shodana (verdrijvend) bekend zijn. Men zal hiertoe  voornamelijk medicinaal purgeren en basti’s gaan gebruiken om de losgemaakte vata uit te drijven.

  1. Virechana (medicinaal purgeren): bv. met eranda tailam een purgeermiddel op basis van ricinusolie met een aantal kruiden en ingrediënten (pippali, karpurada, castorolie, draksha,…)
  2. Basti (medicinale klysma’s) : hierbij zal voornamelijk het dagelijkse toedienen van matra basti worden gebruikt op basis van olie of een nihura basti op basis van een decoction. Veel gebruikte actieve bestanddeel is hierbij dashamula quad (decoction) omwille van zijn zuiverende werking of narayam tailam (olie) omwille van zijn pijnstillende werking). De Vasti kan van 1 tot 30 dagen worden gegeven, afhankelijk van evolutie en toestand van de cliënt.

Dieet en voeding

Het spreekt voor zich dat het voedingspatroon in de eerste plaats ama (toxines) dient te voorkomen en de vata-verhoging uit te schakelen.

Vata ondersteunende voeding : aangeraden

Algemeen: overtollig vata kan worden gecompenseerd met voedende en weefselopbouwend voedsel dat warm, vochtig, zwaar, zacht en olieachtig is alsmede levensmiddelen met een zoete, zure en zoute smaak.

Voorbeelden zijn ghee, zachte zuivel, tarwe, rijst, maïs en bananen. Een persoon met een vata constitutie moet voedsel zoals pap met ghee, stevige soepen en groenten en volle gekookte granen.Kruidige voedingsmiddelen zijn over het algemeen goed voor vata.

Asperges, bieten, wortelen, komkommer, groene bonen, okra (bhindi), radijs, zoete aardappelen, rapen. bananen, kokosnoten, dadels, mango's, meloenen, perziken (alle zoete vruchten in het algemeen), haver, volle rijst en tarwe

Vata verhogende voeding : afgeraden

Algemeen:

Voedingsmiddelen die vata kwaliteiten verhogen zijn te vermijden, zoals crackers, bevroren desserts, en grote hoeveelheden rauwe groenten en salades. Ook geraffineerde voedingsmiddelen zoals witte bloem en suiker, hebben lichte en droge kwaliteiten. De smaak mag niet prikkelend, bitter, wrang zijn.  Licht, droog en koud voedsel. genotmiddelen zoals roken, alcohol, junkfood, suiker, thee (in het bijzonderlang blad thee en groene thee), bruine rijst verhogen vata.

Te vermijden: kool, bloemkool, selderij, groene bladgroenten, champignons, erwten, paprika's, aardappelen, spruiten, tomaten, courgette. Tenzij je ze goed kruid en kookt. Appels, peren, granaatappels zijn rauw vata-verhogend.

Specerijen zijn met mate te gebruiken omdat ze verdrogend kunnen werken bij te grote hoeveelheden bv. korianderzaad,fenegriek, saffraan, kurkuma, peterselie. Vermijd zeker hete, droge kruiden zoals gedroogde chili.

 

Ama aanpakken :

Dieet- en leefstijlfactoren veroorzaken een onvolledige vertering wat leidt tot ama. Tot de meest voorkomende behoren :

  • zwaar verteerbaar voedsel : gefrituurd voedsel, harde kazen, vlees, restjes, junkfood, verwerkte voedingsmiddelen, en zware suikerrijke desserten
  • koude voedingsmiddelen en dranken : zoals ijs, ijskoud water en voedsel rechtstreeks uit de koelkast. Deze blussen het spijsverteringsvuur.
  • onaangepaste voeding in functie van je dosha- en spijsverteringscapaciteiten. (zie ook agni en dosha-verstroringen) . bv. je spijsvertering is zwak (mandagni) en je nuttigt teveel zware voeding en grote hoeveelheden; gevolg: ama.
  • onaangepaste voeding ifv. het seizoen
  • slechte voedingsgewoonten naar tijdstip: bv. hoofdmaaltijd ’s middags, het overslaan van maaltijden, te laat nog eten, …
  • maaltijden overslaan
  • mentale, emotionele en fysieke stress is een andere oorzaak van onvolledige vertering en ama bv. eten als je boos bent, geeft buikpijn achteraf

Oplossingen bij ama :

  • voeding aangepast aan uw dosha(‘s)
  • juiste dagelijkse routine (tijdstip warme maaltijden, slaaptijden, …)
  • gebruik van (keuken-) kruiden in je voeding (zie kruidenleer) bv. Asaphoetida (duivelsdrek)
  • rekening houden met seizoenen

Deze kunnen worden voorafgegaan en ondersteunt door het detoxen (zie ook Pancha Karma). Het regelmatig ontgiften van het lichaam. Instrument bij uitstek hiertoe vormt de welbekende kitcherie of reinigingsmaaltijd.

Leefstijl en dagelijkse routine

Ook de dagelijkse routine en leefstijl staan in functie van de vata-verhoging. Zo zal afhankelijk van de constitutie rekening gehouden worden met een aantal factoren die algemeen dosha-verstorend zijn, meer specifiek vata-verstorend :

Saddvritta (gedrag), Ritucharya (seizoensregime), nidra (slaap) en dinacharya (dagelijkse routine)

  • tijdig opstaan
  • tijdig gaan slapen (meestal te laat en met laat PC of TV gebruik vermijden)
  • tijdig maaltijden nuttigen, geen maaltijden overslaan
  • leven en eten in functie van de seizoenen : kleding, seizoensvoeding
  • sattvische levensstijl voor jezelf en naar anderen toe (ethisch, sociaal, mentaal, moreel en fysiek)

Medicinale kruiden

Ook hier zullen kruiden worden ingezet in functie van de vata-verhoging, het voorkomen van ama en het eventuele behandelen van de tertiaire symptomen (zie hoger).

Deze lijst is niet limitatief. Het zijn de meest gebruikte en meest efficiënt gebruikte preparaten mbt. fibromylagie echter ook afhankelijk van elke individuele toestand (vikruti), constitutie (prakruti) en moment tijdens een behandelingperiode.

  • Gember : (Zingiber officinale) Krampstillend, warmend, pijnstillend, tegen misselijkheid
  • Wierrookboom : (Boswelia Serata) ontstekingen, pijnstiller
  • Chinese kuisheidsboom : (Vitex negundo) bij neurologische pijn, reumatische pijn
  • Ashwaganda (Ashwagandha): bij slapeloosheid, versterkend, neuroregeneratief
  • Grote galanga :  (Alpina galanga) bij  arthritis, warmend en anti-inflammatoir.
  • Zuurbes : (Berberis aristata) - Gebruikt bij RA, anti-inflammatoir, warmend en zuiverend.
  • Curcuma longa (geelwortel) :  kurkumakompressen wordt vaak lokaal toegepast om de ontstekingen en pijn te verlichten. Kurkuma werkt regulerend op de spijsvertering en kent anti-inflamatoire, antibacteriële, antivirale werking.
  • Commiphora mukul (Guggulu): guggul is een zeer goede schraper om scrota’s te openen, zoals bij obesitas of vata-aandoeningen nodig is. Het verhoogd de stofwisseling en voorkomt ama.
  • Glyceriza glabra (zoethout): Kan nuttig zijn bij de behandeling van fibromyalgie omdat het
  • de exocriene klierwerking ondersteund (speeksel, maagsappen) en droogte voorkomt. (zie teriaire symptomen hierboven)
  • Asafoetida (duivelsdrek) : vookomt slakken (ama) in de darmen zelf
  • Dashamool quatha (combinatie van 10 planten als afkooksel): anti-inflammatoire voor gewrichten en spieren. (bv. Dashamool aristha 2 x 30ml per dag)

Dashamool bestaat uit :

  • a. Desmodium gangaticum : rasayana en immuno-ondersteunend
  • b. Uraria picta (Prishnaparni) : verdijft droogte en spierpijnen
  • c. Solanum xanthocarpum (Wilde aubergine) anti-inflammatoir
  • d. Tribulus terresteris (Gokshura of waternoot): bij ontstekingen, pijn
  • e. Gouden appel (Bilva majja): bij ontstekingen, pijn, neurologische aandoeningen
  • f. Clerodendrum phlomidis (Agnimantha): warmend en sterk zuiverend
  • g. Oroxylum indicum (Indsiche trompetbloem) pijnstillend sterk samentrekkend
  • h. Gmelina arborea (Witte teak): sterk vata reducerend
  • i. Stereospermum suaveolens (Patla): sterk vata-reducerend, pijnstillend en ontstekingswerend
  • j. Premna integrifolia : bloedzuiverend en hormoonregulerend

Het spreekt voor zich dat talrijke andere  medicinale kruiden kunnen worden ingezet in functie en specifiek naar de tertiaire symptomen tgv. fibromyalgie.

Yoga en meditatie

Het is bekend dat fibromyalgie vaak verergert door verhoogde stress, angst en mentale vermoeidheid. Er zijn hormonale veranderingen en andere biochemische reacties op stress die het zenuwstelsel belasten en de immuunrespons verstoren. Vooral slaapstoornissen vergroten de vermoeidheid, die op zijn beurt dan weer  iemands gevoeligheid voor stress en zo weer de fibromyalgie kwaad doet. Een viscieuze cirkel.

Meditatie, yoga, pranayama (ademhalingstechniek) en het spirituele welzijn zijn aanbevolen voor de ondersteuning van persoonlijke genezing en de ontspanning van de geest . Er moeten inspanningen worden geleverd om de sattvische kwaliteit van de geest te verhogen.

Van diverse rekoefeningen (yogasana’s) is bekend dat ze een positief effect op fibromyalgie hebben. Regelmatig oefenen van verschillende houdingen zijn nuttig voor een gezonde flexibiliteit van lijf en leden. Ademhalingsoefeningen (pranayama) geven rustgevende alertheid in lichaam en geest. Progressieve diepe ontspanning (shavasana) en meditatie brengen een ontspannen gemoedstoestand waarin het individu minder last heeft van pijn en spanningen.

Marma(punten)therapie

Marmapunten worden ingedeeld volgens de overheersende anatomische weefsel en zijn als energetische knooppunten te beschouwen waar ook dosha-energieên samen vloeien. Deze energieën zijn beïnvloedbaar als therapeutisch middel.

Deze marmapunten komen bij fibromyalgie overeen met de punten waar de cliënten klachten (drukgevoeligheid) ervaren. Er zijn 107 marmapunten die elk ook aan specifieke dosha’s en weefsels zijn verbonden.

Met pranachikitsa is het mogelijk deze punten te gaan beïnvloeden, de energetische stroom, met andere woorden, de vata-verhoging te gaan verminderen.  Marmapunten kunnen op hun wijze een belangrijke bijdrage leveren in het behandelen van fibromyalgie.

Een grondige kennis van deze punten, van de desbetreffende weefsels maar vooral dosha-relaties zijn daarom uitermate gewenst. Er zijn in het westen weinig therapeuten die deze kennis bezitten.


De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka