bronchitis

De traditionele Ayurvedische geneeskunde categoriseert luchtwegenaandoeningen in twee grote groepen. Deze zijn kasa of hoesten en swasa  of kortademigheid (ademhalings-stoornissen). Vanuit een grondige ayurvedische kennis omtrent kasa en swasa kunnen ziektebeelden zoals bijvoorbeeld verkoudheid, astma en bronchitis beter worden begrepen en beheerd.

In tegenstelling tot de moderne wetenschappelijke inzichten, waar hoesten als symptoom wordt beschreven, vormt kasa een ziektebeeld op zich met een aantal verschijningsvormen, die kunnen worden gerelateerd aan een aantal ziektebeelden, zoals bv. bronchitis. Dit is uitermate belangrijk omdat de oorzaak van de hoest zal worden behandeld ahv. de soorten hoest en hun ayurvedische oorsprong en verschijningsvorm.

Definitie van hoest

In het westen wordt hoest gezien als het gevolg van infectie of irritatie van de bronchiale weefsels en is meest bekend en voorkomend als bronchitis. Infectieuze bronchitis is meestal een gevolg van verkoudheden (soms viraal) al dan niet gepaard gaande  met koorts.

Kasa vindt zijn oorsprong in het Sanskriet “kas”, wat zoveel betekend als “bewegen” maar ook “teisteren”. Het komt er op neer dat vayu (bewegen) is geteisterd. Het betreft hier de aantasting van de mogelijkheid om de prana vaha srota (ademhalingsstelsel) op een normale wijze te gebruiken dit oorspronkelijk vanuit dosha-verstoringen vata, pitta en kapha.

Kasa is de natuurlijke wijze van het lichaam om natuurlijke secreties en lichaamsvreemde stoffen uit het ademhalingstelsel  opwaarts te brengen en te verwijderen. Het is een geforceerde uitademhaling tegen een gesloten glottis (stemspleet/keel) in, na een diepe inademing. Is deze echter verstoord spreken we van kasa-roga (roga=ziekte), of ziekelijke hoest of gewoon kasa.

Ayurvedische pathogenese (samprapti) van hoest

De inhalatie is gestuurd vanuit de subdosha prana vata. Deze verzorgt een beweging van buiten naar binnen. Het inademen. De uitademingsbeweging is gestuurd vanuit de subdosha udana vata. De uitademhaling, van binnen naar buiten. Ontstaat er een obstructie van de prana vaha srota of  prana vata, zal deze door een verhoogde opwaartse beweging worden gecompenseerd : er ontstaat een hoestreflex. Verhoogde udana vata (opwaartse beweging) en verstoorde prana vata zijn de oorzaken van hoest, die zijn oorsprong vindt in de zetel van vata, met name apana vata, gelegen in de dikke darm.

Oorzaken (nidana) van hoest

धूमोपघाताद्रजसस्तथैवव्यायामरूक्षाअन्ननिषेवणाञ्च।

विमार्गगत्वादपिभोजनस्यवेगावरोधात्क्षवथोस्तथैव॥ {मा.नि}

1. dhooma

frequente blootstelling aan stof, industriële uitlaatgassen, uitlaten van wagens, maar ook deodorants, overmatige gebruik van parfums, …

2. Rajasa

Stof en allergenen, pollen die de immuniteit overmatig belasten of zelf auto-immuniteitsreakties uitlokken.

3. Rasaja

Oneigenlijk voeding (onaangepast aan de constitutie, dus dosha’s) en onvolledige spijsvertering en de daaruit voortvloeiende vorming van ama en  amarasa (contaminatie van het bloed met onverteerde voedselresten en toxines). Deze veroorzaken obstructies van srota, meer bepaald de rasa vaha srota. Echter ook op cellulair niveau en in het ademhalingsstelsel (prana vaha srota’s), vormen deze een mogelijke dysfunctie. Dit mechanisme draagt ook bij tot een kapha-mechanisme waarbij zich een kwalitatief minderwaardige celopbouw voordoet.

4. Vyayama

Overmatige lichaamsbeweging kan worden beschouwd als de meest belangrijke oorzaak van de manifestatie van hoest, die ieder van ons ooit heeft ervaren na een buitensporige fysieke inspanning.

Volgens ayurveda leidt overmatige lichaamsbeweging tot dhatu kshaya (uitputting van weefsels) en de daaruit voortvloeiend een verhoging van de van vata dosha (cfr. definitie van hoest en de relatie tot vata). Vyayama veroorzaakt ook kapha kshaya (verlies van de integriteit en kwaliteit van de weefselcellen). Dit kwaliteitsverlies vormt de basis voor meer chronische vormen van hoest, zoals bv. bij chronische bronchitis. De vyayama resulteert dus ook in een uitputting van de weefsels als vata en/of kapha symptoom.

5. Ruksha Anna

Overmatige consumptie van droog en muf (onvers) voedsel veroorzaakt ook verhoging van de  vata dosha. Vata is droog van natuur en de droge voedingsmiddelen gaan deze droogte nog eens benadrukken. Dit geldt trouwens ook voor industrieel verpakte en verwerkte voedingsmiddelen, diepgevroren voeding, … deze kunnen algemeen en op langere termijn als vata-verhogend worden beschouwd gezien hun droge en koude kwaliteiten (guna’s). Hoesten is een mogeloijk gevolg door verhoging van udana en prana vata.

6. Bhojana Vimargagamana

Passage van voedsel en water in de niet voorziene doorgang, namelijk de luchtpijp. Hoest kan worden veroorzaakt door “verslikking”. De consumptie van voedsel mag bewust gebeuren. Neem de tijd voor het eten. Eten moet niet worden opgevat als een formaliteit, maar dient met liefde en concentratie te gebeuren. De overgave aan andere activiteiten (fysieke, mentale, verbale) tijdens het eten, is onze moderne levensstijl al te dikwijls geïntegreerd. Verslikken het gevolg. Oneigen voorwerpen in de prana vaha srota’s vormen een directe oorzaak van hoesten.

7. Vegavarodha of adharniya vegas

De onderdrukking van de natuurlijke drang, behoeften of natuurlijke reflexen van het lichaam zijn op langere termijn belangrijke oorzaak van tal van ziektebeelden. De geforceerde onderdrukking van de natuurlijke driften, het bijzonder die van kshavathu (niesreflex) zal hoest veroorzaken. Ook de onderdrukking van andere driften zoals flatuleren (adho vayu), boeren (urdhwa vayu),  ontlasting (pureesha) en plassen (mootra), dorst (trishna), honger (kshudha), hoesten zelf (kasa), kortademigheid bij inspanning (shrama shwasa) veroorzaken ziekte en dikwijls vata-verstoringen. Het evenwicht tussen intrathoracale en intra-abdominale druk raakt verstoord, zet een druk op het ademhalingsapparaat, en produceert uiteindelijk hoest als defensieve handeling.

Shat kriyakala of zes stadia van ziekte bij hoest

Ook de hoest vindt zijn fysieke oorsprong in het spijsverteringsstelsel. Dit is de plaats waar de accumulatie en verhoging van de dosha’s zijn start vindt. Men herkent zes stadia van ziekte bij het ontstaan van hoest :

  1. sanchya
  2. prakopa
  3. prasara
  4. sthana samshraya
  5. vyakta
  6. vedavastha

Kasa begint met de verhoging van apana vata in de purishavaha srota of zijn zetel in de dikke darm. De eerste fase of sanchaya is een feit. Vata (apana vata) is verstoord.

Worden de oorzakelijke factoren niet weggenomen dan zal de vata-verstoring zich doorzetten. Vata zal zich accumuleren in zijn zetel. Constipatie is hierbij wel eens een typisch symptoom omdat vooral de apana vata (belangrijste subdosha van vata) verstoord raakt tgv. van de primaire oorzaken (voeding, gedrag, …) . Dit is de tweede fase met name prakopa. Het vormt tevens de basis voor een verminderde ojas (immuniteit).

Vata zal uiteindelijk overlopen, meerbepaald langs de raktavaha srota (bloedsomloop). Dit is de fase van prasara. Tijdens deze fase verhuist de vata verstoring naar de pranavaha srota (ademhalingswegen) langs het bloed (rasa en rakta). Hierbij raken zowel de subdosha’s prana vata  (inademing) alsook udana vata (uitademen) verstoord. De hoest wordt een feit. Zie ook sampraptie of pathogenese van hoest (eerder hierboven).

Aanvullende dosha's kunnen worden betrokken en worden dominant in de pathologie. Ze uiten zich in de klinische symptomen van de hoest, specifiek volgens de betrokken dosha’s (zie 5 soorten hoest hieronder). Deze fase is de fase van de klinisch getoonde hoest of sthana samshraya.

Is de hoest duidelijk te diagnosticeren en in verband te brengen met onderliggende pathologieën (bv. longkanker, griep, asthma, trauma …) spreken we van de 5de fase of vyakta. Meestal is dit de fase waarin de moderne geneeskunde de hoest en zijn oorzaak zal gaan behandelen. De ayurvedische geneeskunde doet dit al eerder in voorgaande fasen.

Wordt de hoest niet gediagnosticeerd of verkeerd gediagnosticeerd, alsook de juiste fase niet behandeld, kunnen complicaties ontstaan. Deze fase wordt vedavastha of bedha genoemd. Soms dringt zich operatief ingrijpen bij een aantal aandoeningen gerelateerd aan de hoest op (bv. hoest tgv. longkanker, longfibrosis, …). Ook de chronische vormen van hoest zoals bv. chronische bronchitis vinden in deze fase hun plaats.

“Door de hoest niet als symptoom te zien, maar als ziektebeeld op zich, kan men de verscheidenheid aan oorzaken zien en doeltreffender met deze hoest omgaan …”

5 vormen van  hoest

Hoesten kan droog (Suska) of productief (ardhra) zijn. Toch zal de ayurveda voornamelijk kijken naar de ayurvedische oorzaak van de hoest om tot een indeling van die hoest te komen. Uiteraard zal de behandeling ook georiënteerd worden op die vormen van hoest. Met de oorzaken en bijhorende symptomen zijn er vijf vormen van hoest:

  1. vata dominante hoest : droge hoest (vataya)
  2. kapha dominante hoest : hoest met muceuze slijmvorming (kaphaya)
  3. pitta dominante hoest : hoest met purulente slijmvorming, soms met bloed (pittaya)
  4. ksataja : hoest door overbelasting of door trauma
  5. kasayja : hoest door primaire weefselaandoeningen (dhatuksaya) zoals bv. bij TBC, COPD, bloedarmoede, kanker (arbuda), ...

Voorsymptomen of purvarupa

Nog voor de hoest zich als dusdanig manifesteert (fase 4,5 en 6 van ziekte) kan men een aantal voortekenen herkennen, specifiek voorafgaande aan de hoest :

  • gevoel van “borstelharen” in de keel
  • irritaties in de keel, kriebels in de keel, soms zelf het gevoel dat de keel verstopt is geraakt
  • slikmoeilijkheden
  • (gevoel van) remming van de neerwaartse beweging van voedsel in de slokdarm
  • verkoudheidsgevoel
  • dosha gerelateerde voorsymptomen, zoals bv. constipatie bij vata, maagzuur bij pitta, ….

Symptomen (rupa) van de 5 soorten kasa

De symptomen van hoest situeren zich naargelang de vorm, met name vijf soorten. Het herkennen van deze symptomen is zeer belangrijk omdat ze de behandelstrategie gaan bepalen. Enerzijds hebben ze betrekking op algemene symptomen van de hoest zelf, anderzijds op de klinische vorm van het slijm. Tevens kunnen andere elementen bijdragen tot een verfijnde diagnose van de hoest naargelang zijn vorm (soort).

Er zijn vijf soorten :

  1. Vataya kasa
  2. Kaphaja kasa
  3. Pittaja kasa 
  4. Ksataja kasa
  5. Kasaya kasa 

Vataya kasa

Ofschoon deze hoest in de meeste gevallen echt droog te noemen is, kan het wel eens zijn dat bij deze vorm ook slijm wordt aangemaakt.

  • droge hoest met weinig of geen slijmproductie
  • indien slijm zal deze grijs van kleur zijn, niet kleverig, sterk ingedikt (bijna klonterig)
  • heesheid
  • droge keel, mond
  • pijn tot sterke pijn in de borst, hartstreek, hoofdpijn
  • schel klinkende hoestgeluiden (cfr. zeehond)
  • persisterende hoest
  • verlies van kracht
  • algemene zwakte
  • de hoest toont zich episodisch en meestal als hoestbuien

De klachten verhogen meestal na de vertering van het voedsel, zeker als het om droog, koud en astringente voeding gaat. Overslaan van maaltijden en drank  verergert de symptomen. De hoest wordt erger bij inspanningen en als natuurlijke behoeften worden onderdrukt.

Kaphaya kasa

Centraal kenmerk van kaphaya kasa is mucus, veel slijm. Niet verwonderlijk als men weet dat kapha is opgebouwd uit de elementen water en aarde.

  • permanente hoest met grote slijmproductie
  • mucus is slijmerig en taai, zeer productieve hoest
  • het slijm is wit van kleur, het sputum lijkt wolkerig
  • gevoel van zwaarte in het hele lichaam, maar ook in de borst, keel en hoofd
  • verlies van eetlust is zeer specifiek
  • moeilijke vertering thv. de maag, zwaartegevoel
  • soms braakneigingen tot zelf overgeven
  • vieze slijmerige smaak in de mond
  • soms kouwelijk gevoel met kippenvel
  • dikwijls gepaard gaande met neusvloed/slijm
  • geen pijn in borst of longen, keel of hoofd
  • pruttelend gevoel in de keel/longen

De klachten zijn permanent aanwezig. Het eten van zware, kleverige, zoete maaltijden maakt de hoest erger. Overmatige slaap als oorzaak en gevolg van de hoest. Traagheid en luiheid overmeesterd bij deze vorm van hoest.

Pittaya kasa

Bij deze vorm van hoest staan zowel infectie als ook koorts centraal. Dit uit zich onder andere in de specifieke  kenmerken van het slijm. Men kan hierin meest de acute bronchitis erkennen met virale en bacteriologische oorsprong.

  • de hoest is wisselend aanwezig met wisselende hoeveelheid slijm
  • het slijm is geelachtig, soms bruin (roestkleurig) of met bloed en/of pus vermengd
  • het ophoesten van slijm is soms pijnlijk of branderig
  • koorts (tekenen van infectie)
  • branderigheid van de ogen, soms de borstkast
  • zure oprispingen
  • verminderd spraakvermogen en kracht
  • overmatige dorst in de mond, soms bittere (metaal-)smaak in de mond
  • duizeligheid en gevoel van flauwte
  • anorectische neiging

Overmatige inname van zure, hete en scherpe voeding verzwaard de omstandigheden van deze hoest en is er soms zelf de oorzaak van. Stress en boosheid kunnen als uitlokkende factoren de hoest verergeren. Buitengewone blootstelling aan warmte zoals de zon, saunabezoek maken de klachten zwaarder.

Ksayaja kasa

Bij deze vorm van hoest zit de oorzaak in een weefselaantasting (dhatuksaya) tgv. langdurige en onbehandelde aandoeningen zoals bv. TBC, chronische bronchitis of hoest. De symptomen kunnen daarom uitéénlopend zijn. Soms wordt deze vorm ook wel als de tridosha-vorm van kasa beschouwd (sannipatika).

  • stinkend slijm, soms groenig van kleur
  • slijm vermengd met bloed of pus
  • heesheid
  • algemene toestand gaat sterk achteruit, verlies van spiermassa, sterke vermagering
  • ademnood (swasa)
  • verlies van eetlust
  • wisselende koorts
  • psychische overgevoeligheid
  • pijnlijke borstkast
  • zeer onregelmatige jataragni (spijsvertering), resulterend in constipatie, dan weer diarrée
  • permanente zwakte en gevoel van ziekte

Ksataya kasa

Overbelasting en trauma zijn de oorzaken van deze vorm van hoest. Bijvoorbeeld door kneuzing borstkas, gebroken ribben, overbelasting of kwetsuren bij het heffen, … Ook hier is het klinisch beeld afhankelijk van de directe oorzaak. Soms wordt deze vorm ook beschreven als de vata-pitta vorm van hoest.

  • aanvankelijk droge hoest die kan evolueren tot productieve hoest met bloederig slijm
  • als er slijm aanwezig is, is dit zeer vloeibaar en massaal, soms met zwarte kleur bij (inwendige) bloedingen of penetratie van voorwerpen of eigen ribben bv.
  • stekende pijnen, zoals met naalden in de borst
  • ademnood (swasa)
  • zware druk op de thorax (borstkas)
  • spraak en ademgeluid wordt begeleid met nevengeluiden, zoals het “koeren van een duif”
  • koorts en gewrichtspijnen
  • bloederige urine bij ernstige traumata

kasa

 

“Bij de ayurvedische benadering van hoest zal men de hoest als ziekte, kasa roga, zien in relatie tot de client, kasa rogi, om zo tot een holistische behandeling te komen.” 

Ayurvedische behandelstrategie bij hoest

Het behandelen van kasa (hoest) vereist een goed begrip van de toestand van de cliënt, zijn agni (vertering) , ama (onverteerde voedselresten en toxines) en ojas (immuniteit) alsmede het inzicht welke dosha’s zijn betrokken in die hoest. Naast de behandeling op de plaats van verplaatsing in het pranavaha srota (luchtwegen), moet de behandeling gericht worden op de mahavaha srota (spijsverteringskanaal). Daar vind je de zetels van de verschillende dosha’s en hun mogelijke verstoringen.

Het inzicht in welke vorm van hoest en welk stadium van ziekte de hoest heeft bereikt, zal mee bepalen welke behandelingsprotocol zal worden ingesteld.

Gezien apana vata, prana vata en udana vata zijn betrokken in het ontstaan van hoest zal een behandeling erop gericht zijn deze te balanceren dmv. het behandelen van de zetel van vata, met name de dikke darm. De verhoogde vata wordt aan de bron verdreven.

Toch zal men ook rekening houden met de vorm van de hoest. Is deze vataya, kaphaja, pittaja, kasayaja of ksataja ? Specifieke behandelstrategie in functie van soort hoest. Zowel naar voeding (vertering) als gedrag, maar ook naar de keuze van behandeltechnieken (massage en pancha karma) en de keuze van de medicinale kruiden, houdt men rekening met de klinische vorm van de hoest.

Warmte speelt een centrale rol in de behandeling van kasa. Onder de vorm van baden, massages, kleding, voeding, gedrag, medicinale kruiden, zal warmte bij alle vormen een wezenlijke bijdrage leveren in de behandeling van hoest.

"Elke hoest zijn behandeling"

De behandeling van 5 soorten kasa: 

Vataja kasa

Het beheer van vataja kasa is gericht op de toevoeging van smering (olie, ghee, …) en warmte aan de prana vaha srota (ademhalingswegen) en de spijsvertering (darmen). Niet  verwonderlijk, het zijn tegengestelde kwaliteiten (guna’s) van vata (=koude, droogte).

Massages

Met abhyangha ( totale lichaamsmassages) met warmende olie op basis van sesamolie (bv. mahanarayam thailam), alsook met swedana (dampbaden) wordt warmte en vocht aangebracht. Warmwaterflessen op de borst en lokale stoombaden (nadi svedana) dmv. dampen (met bv. eucalyptusbladeren) helpen de hoest verzachten. Het gebruik van medicinale rook (doomha) met de klassieke formule van manahsiladi werkt vata-balancerend bij deze hoest.

Medicinale kruiden

Alle warmende kruiden zijn in principe nuttig bij vataja kasa. Haritaki, pippali, kaneel, zoethout, gember,  zijn enkele voorbeelden. In combinatie met ghee, dus als grittha, dragen deze goed bij tot het milderen van de hoest.

Bijzonder bij vataja kasa werkt Indische aubergine (Solanum xantocarpum) of kantakari. Deze is sterk vata-regulerend voor de prana vaha srota’s. Verwerkt in een grittha, dus medicinale ghee, werkt Solanum bijzonder efficiënt bij vataja kasa.

Ook bamboe (Bambosa rochana of arundinaceae) kan goed toegepast worden, ook als grittha.

Klassiek en helpende kruiden of recepten vind je onder de vorm van dashmool, guduchi (Tinospora cordifolia), amla (Emblica officinalis), triphala, trikatu, ….

Pancha karma

Met basti (olieklysma) en virechana (medicinale purgeren) kan overtollige vata worden verdreven.

Het uitgeleide doen van de overtollige vata, is bij uitstek gevraagd bij vataja kasa. Dit kan best door matra-basti of dagelijkse olieklysma’s. Soms kan een anuvasana of éénmalig olieklysma reeds voldoende zijn. Deze geven kracht, bevordert het gewicht (bij chronische kasa) en helpen ama (afvalstoffen te verwijderen). Uiteraard steeds voorbereid met een gedegen poorva karma.

Virechana of medicinale purgeren kan verhoogde vata verdrijven. Toch zal men met deze pancha karma techniek voorzichtig omgaan omdat bij vataja kasa dikwijls zwakte en uitputting aanwezig zijn.

Voeding

Uiteraard zal men bij vataja kasa trachten warmte, smering, kracht tot het lichaam te brengen. Dit kan best door voeding te gebruiken die aan de guna’s (kwaliteiten) van vata tegengesteld zijn. De kwaliteiten (guna’s) van vata zijn koud, droog, licht, hard en ruw. Overtollig vata kan worden gecompenseerd met voedende en weefselopbouwend voedsel dat warm, vochtig, zwaar, zacht en olieachtig is alsmede levensmiddelen met een zoete, zure en zoute smaak (rasa).

Aangeraden zijn :

Gunstig bijdragen kunnen ghee, zachte zuivel, tarwe, rijst, maïs en bananen. Een persoon met een vata constitutie moet voedsel zoals pap met ghee, stevige soepen en groenten en volle gekookte granen tot zich nemen. Kruidige voedingsmiddelen zijn over het algemeen goed voor vata.

Asperges, bieten, wortelen, komkommer, groene bonen, okra (bhindi), radijs, zoete aardappelen, rapen. bananen, kokosnoten, dadels, mango's, meloenen, perziken (alle zoete vruchten in het algemeen), haver, volle rijst en tarwe. Gebruik van sesamolie is aangeraden.

Te vermijden zijn :

Algemeen:

Voedingsmiddelen die vata kwaliteiten verhogen zijn te vermijden, zoals crackers, bevroren desserts, en grote hoeveelheden rauwe groenten en salades, ook smoothies (!). Zij zullen vata verhogen. Ook, geraffineerde voedingsmiddelen zoals witte bloem en suiker, hebben lichte en droge kwaliteiten. Heropgewarmde voeding dient vermeden te worden. De smaak mag niet prikkelend, bitter, wrang zijn.  Licht, droog en koud voedsel. genotmiddelen zoals roken, alcohol, junkfood, suiker, thee (in het bijzonder langblad thee en groene thee), bruine rijst.

Specifiek:

Te vermijden zijn kool, bloemkool, broccoli, selderij, groene bladgroenten, champignons, erwten, paprika's, aardappelen, spruiten, tomaten, courgette, mais, gerst. Tenzij je ze goed kruid en kookt (altijd voorzichtig blijven!). Appels, peren, granaatappels zijn rauw vata-verhogend.

Vlees, kaas , yoghourt, vis en eieren worden best vermeden, net als zure voedingsmiddelen zoals azijn, wijn, zure vruchten.

Bepaalde specerijen zijn met mate te gebruiken omdat ze verdrogend kunnen werken bij te grote hoeveelheden bv. korianderzaad,fenegriek, saffraan, kurkuma, peterselie. Vermijd zeker hete, droge kruiden zoals gedroogde chili.

Gedrag

Ook vata kan met gedrag uitgebalanceerd worden. De vata-verhoging kan men verhelpen door dagritme (dinacharya), seizoensritme (ritucharya), slaap (nidra) aan te passen:

Aangeraden gedrag :

  • ga tijdig slapen (22.00 u.  als doel) en sta tijdig op (07.00 u. als doel).
  • slaap op een goede matras, te zacht is niet goed, te hard eveneens
  • kleed je naar de seizoenen, warm bij koude, gesloten bij winderigheid
  • beweeg voldoende en vooral ook aangepast aan je situatie (bij ontstekingen).
  • vermijd al te belastende houdingen ( voor de PC, te lang recht staan, …)
  • tracht je te ontspannen met yoga en meditatie

Te vermijden gedrag :

  • blootstelling aan wind en koude
  • overdadige activiteiten en werk
  • te veel praten
  • slapen overdag
  • baden in te koud water
  • drinken onmiddellijk na het eten
  • onderdrukken van de natuurlijke behoeften

Kaphaja kasa

Centraal bij het behandelen van de kapha vorm van hoest, staan het verwijderen van overvloedig slijm, het optimaliseren van de spijsvertering en het vrijmaken van luchtwegen, waaronder longen, keel en neus.

Massage

Bij de kapha vorm van hoest zijn massages minder aangewezen, zeker omdat de client er ook niet aan toe is, deze niet steeds verdraagt. Oliemassage maakt zwaar en vloeibaar, net eigenschappen van kapha. Korte swedana (zweettherapie) of massages met (kruiden-)bolussen (pindasweda) kan nuttig zijn.

Kruidendampen en inhalaties met bv. eucalyptus (eucalyptus globulis) daarentegen kunnen de neus en luchtwegen vrij maken. Kruidnagel (caryophyllus aromatica) en laurierbes (Myrica nagi, Myrica sapida, Myrica cerifera) worden gewoonlijk bereid in de vorm van sigaretten of gewoon verbrand en ingeademd als doompa(na).

Medicinale kruiden

Alle kruiden die warmend zijn, maar ook de spijsvertering stimuleren, het agni aanwakkeren en ama verdrijven zijn gevraagd : gember, curcuma longa, kaneel,  koriander, fenegriek, kruidnagel, nootmuskaat, zwarte peper, … ook de traditionele formules zoals triphala, trikatu, dashmool (tienvoudig wondercomplex) zijn zeer nuttig. Vasaristha is een oude minder bekende formule (in aristha vorm, een gefermenteerde kruidendrank) die zeer goed werkt bij kasa.

Bijzonder vermelding verdient hier wel het keukenkruid kardemom (Eletaria cardemomum). Kardemom heeft sterk slijmoplossende vermogens en is zeer makkelijke inzetbaar bij kaphaja kasa. Het helpt op een krachtige wijze de srota (kanalen) open te houden zoals de neus, de bronchieën, en heeft koelende eigenschappen.

Embelia (Embelia ribes of vidangha) en asafoetida (Ferula asafoetida) zijn dan weer kruiden die mee bijdragen aan de zuiverheid van de spijsvertering en ama voorkomen. Elementen die vooral bij kaphaja kasa in het oog worden gehouden.

Ook bij kaphaja kasa kan Indische aubergine (Solanum xantocarpum) of kantakari worden ingezet. Vacha (kalmoes) werkt slijmoplossend en regenererend op de slijmvliezen, net als Tulsi (Ocimum sanctum of heilige basilicum).

Pancha karma

Bij het uitdrijven van overtollige kapha kan men vamana (medicinale braken) of virechana (purgeren) voorzichtig gebruiken. Toch zijn er twee technieken die meest efficiënt worden toegepast bij kaphaja kasa :

- nasya : het gebruik van medicinale kruidenolie langs de neus bv. met anu thailam. Deze houdt de srota (neus en sinussen) vrij. Nasyam verzorgt ook de kwaliteit van de betrokken (neus)slijmvliezen.

- selectief vasten dmv. reinigingsmaaltijden (kitchari) als poorva karma of voorbereiding op de eigenlijke pancha karma helpen kapha te balanceren.

Voeding

De guna’s (kwaliteiten) van kapha zijn koud, zwaar, vet en glad. Daarom worden de tegengestelde kwaliteiten in voeding en kruiden aangeraden om kapha in balans te brengen: warme, droge en lichte voeding is gevraagd, licht verteerbare voedingsmiddelen gewenst. Te veel en te vettig eten is afgeraden.

Droge, hete of scherpe voeding is aanbevolen, dus kijk uit naar voedingsmiddelen met scherpe, bittere of wrange smaken. Warme,  lichte verteerbaar voeding, droogvoer gekookt zonder veel water, met minimaal gebruik van boter, olie en suikers.

Voorbeelden zijn gepofte rijst of maïs, kleine, samentrekkend granen, zoals gierst, amarant en quinoa en lichte, bittere groenten zoals bladgroenten, kruiden als gember, kurkuma en chili (voorzichtig en tijdelijk),  Rauw voedsel, salades, fruit helpen, echter deint men steeds de vertering hierbij in het oog te blijven houden (cfr. vata verstorende werking). Over het algemeen zijn alle groenten en fruit goed maar vermijdt alle zoete sappige groenten zoals komkommers, pompoenen, zoete aardappelen, tomaten, alsook te zoete appels, abrikozen, peren, granaatappels en gedroogde vruchten in het algemeen (abrikozen, vijgen, pruimen, rozijnen). Voorzichtigheid is geboden met tofu en bruine bonen.

Bijzonder aandacht dient te gaan naar het vermijden van melkproducten (yoghurt, kazen, …). Zuivel werkt sterk verslijmend en sluiten de srotamsi (kanalen) af. Ze bevorderen dus de kaphaja kasa.

Algemeen :

Zuivel, tarwe, avocado's en oliën zullen kapha in het lichaam verhogen. Zoet, zuur, zout; zwaar, vettig, koud zijn te vermijden bij verhoogde kapha

Te vermijden :

Desserts, snoep, ijs, gefrituurd voedsel, alle zoete sappige groenten zoals komkommers, pompoenen, zoete aardappelen, tomaten, en alle zoete, sappige vruchten, linzen en peulvruchten, tofu en bruine bonen zijn te vermijden.

Het gebruik van overtollig zout werkt kapha in de hand.

Gedrag

Kapha-verhogend gedrag is absoluut te vermijden. Te lang en te veel slapen, overdreven eten en te weinig bewegen zijn de belangrijksten.

Dagelijkse wandelingen (20 tot 30 minuten) aan de frisse lucht zijn ten zeerste aanbevolen, zonder echter uit te putten.

Zorg voor een regelmatig dagritme met verspreiding van de maaltijden (3 per dag, waarvan de laatste licht en voor 18 uur), sta daarbij tijdig op en verzorg je persoonlijke hygiëne.

Pittaja kasa

Het benaderen van pittaja kasa is vooral gericht op kruidentherapieën. Olie (massage) en warmte worden minder aanbevolen, gezien koorts en infecties eerder aan de orde zijn.

Medicinale kruiden

Doelstelling van kruiden bij pittaja kasa in het algemeen is de verkoelende werking. Aangezien de verhoogde pitta hier kenmerkend is, worden tal van medicinale kruiden met behulp van geitenmelk of ghee (als grittha) ingenomen. Geitenmelk of ghee werken als anupana. Het zijn dragers om de actieve bestanddelen beter het cellulair niveau binnen te leiden.

Yasthimadu of zoethout (Glycyrrhiza glabra) en Madhuca Indica (boterboom) zijn bruibaar bij deze vorm van hoest. Bibitaki (Terminalia belerica) werkt sterk verkoelend. Het is beter bekend als onderdeel van triphala (formule) en inzetbaar bij pittaja kasa. Vergeet ook de gewone kardemom (Eletaria cardemomum) niet. Amla of amalaki (Emblica officinalis) is eveneens bruikbaar.

Echinecea (Echinecea augustifolia, echinecea purpura) werken eveneens koelend en ondersteunen bij deze vorm van hoest.

De Malabarnoot (Adhatodica vasica) werkt niet enkel bloedstelpend maar heeft een krachtig regulerende werking op de ademhaling en kalmeert de hoest.

Manjistha (Rubia cordifolia of Indische meerkrap) werkt krachtig tegen koorts en ontstekingen bij pittaja kasa.

Het gebruik van pravala pisthi (basma van parelmoer) werkt zeer koelend bij pittaja kasa.

Madana Kameswari Lehyam , een traditionele ayurvedische formule (een soort jam met o.m. curcuma, jatamansi, saffraan, ashwaghanda, triphala, trikatu, ….) werkt goed bij deze hoest. Situpaladi churna  (traditionele formule in poedervorm met o.m. cardemom, kaneel, …) werkt goed.

Aangezien men bij pittaja kasa, duidelijke tekenen van ontsteking kan herkennen, is het zinvol om functioneel antibacteriële en/of antivirale middelen te gaan inzetten. Neem (Azadiracta indica),  guduchi (Tinospora cordifolia), Kalmegh (Andrographis paniculata), … de immuniteit wordt hierbij natuurlijk ondersteund.

Panchatikta grittha wordt met succes  ingezet bij pittaja kasa. Pancha betekend vijf en tikta betekend scherp. Deze traditionele formule bestaat uit de vijf belangrijkste scherpe kruiden samen met ghee en andere specifieke kruiden, goed voor pittaja kasa : Nimba (Neem), Patola (Luffa acutangula), Wilde aubergine (Solanum xanthocarpum), Guduchi (Tinospora cordifolia), Malabar noot of vasa (Adhatoda vasica) samen met triphala.haritaki (Terminalia chebula), bibitaki (Terminalia bellirica) en amla (Emblica officinalis).

Pancha karma

Overdreven hitte laat zich verdrijven met pancha karma. Hierbij wordt gebruik gemaakt van vamana (medicinale braken) en/of virechana (purgeren). Beiden dienen steeds met omzichtigheid te gebeuren omdat zwakte en verlies van dhatu(kwaliteit) achter de hoek loeren. Weefselherstellende therapievormen (rasayana) dienen steeds na deze pancha karma gebruikt.

Meest gebruikte middel om zowel aan de virechana als de rasyana tegemoet te komen is panchatikta grittha. Pancha betekend vijf en tikta betekend scherp. Deze traditionele formule bestaat dus uit de vijf belangrijkste scherpe kruiden samen met ghee en andere specifieke kruiden, goed voor pittaja kasa :

Nimba (Neem), Patola (Luffa acutangula), Wilde aubergine (Solanum xanthocarpum), Guduchi (Tinospora cordifolia), Malabar noot of vasa (Adhatoda vasica) samen met triphala.haritaki (Terminalia chebula), bibitaki (Terminalia bellirica) en amla (Emblica officinalis).

Voeding

Pitta’s kwaliteiten (guna’s) zijn heet, scherpe, olieachtig, verspreidend en licht. In de voeding mag een grotere hoeveelheid van de bittere smaak overheersen. De bittere smaak werkt koelend en zuivert rasa en rakta dhatu (bloed en lymfe) en  helpen aldus om infectie te vernietigen.

Pitta ondersteunende voeding :

Algemeen: overtollig pitta wordt in evenwicht gebracht met voedingsmiddelen die koelend, drogend werken en zwaar zijn met een milde, natuurlijke zoete, bittere of wrange smaak.

Voorbeelden zijn , (cocos-)melk, rijst, bonen, gestoomde groenten en fruit. Kruiden zoals komijn en koriander zijn bijzonder gunstig voor pitta. Ghee, kokosolie, olijfolie, groene koriander, korianderzaad, kardemom, spruiten en rauw voedsel (met mate). De meeste groenten en fruit zijn te eten. Wel opletten met overdaad gerst, haver, tarwe, voorgekookte rijst.

Pitta verhogende voeding :

Algemeen:

scherp en vette voedingsmiddelen, zoals curry, gebakken (gefritteerd) voedsel en kruidig specerijen, cayennepeper, knoflook en droge gember, moet worden vermeden, net als scherpe, zure, zoute, hete, lichte en te  vettige maaltijden. Stimulerende middelen zoals roken, alcohol, koffie, augurken, azijn, gefrituurd voedsel, kruidig voedsel, gefermenteerde voedingsmiddelen, kwark, amandelen, maïs, mosterdolie.

Te vermijden:

bieten, wortelen, knoflook, pepers, uien, spinazie, tomaten, zure en onrijpe vruchten, pompelmoes, citrusvruchten, papaja's, perziken, bananen, abrikozen, bruine rijst, maïs, gierst, rogge met voorzichtigheid.

Te warmende specerijen zoals cayennepeper, knoflook en droge gember zijn uiteraard te vermijden. Gebruik van teveel zout.

Gedrag

Elke vorm van pitta-verhogend gedrag dient vermeden te worden. Centraal hierbij staat het vermijden van stress en opwinding (psychische exitatie). De (negatieve) invloed op de immuniteit (Ojas) zijn hier bekend.

  • vermijdt teveel praten
  • geen grote, langdurig inspanningen, overdadig werken, lange werkdagen
  • agressie en spanningen dienen vermeden
  • doe aan yoga en meditatie
  • stel je niet bloot aan overdadige warmte, zoals zonnebaden of saunabezoek …
  • tijdig slapen, tijdig opstaan
  •  …

Ksayaja kasa

Het versterken, onderhouden en verjongen van weefselszwakte ten gevolge van onbehandelde aandoeningen of chronische kasa vormen het centrale doel van de behandelingen bij ksayaja kasa. Zowel brhmana (sterken) als rasayana (verjongen) vormen de werkwijzen. In vele opzichten zal deze behandeling gelijk lopen met die van ksataja kasa (hieronder). Soms wordt deze vorm van hoest ook als eindstadium beschouwd van een aantal ziektebeelden. De behandeling van stadium 6 van ziekte (vedhavastha) wordt soms vergeleken met palliatieve behandelingen.

Massage

Alle mogelijke massagetechnieken zijn mogelijk, indien deze volledig worden aangepast aan de fysieke toestand van de client, zijn (onderliggend) ziektebeeld en zijn dosha-toestand. Voorzichtigheid en aandacht zijn geboden. Massage mag het gehele systeem niet extra belasten. Voedende en verjongende olieën zijn aangewezen zoals bijvoorbeeld Bala-tailam.

Medicinale kruiden

Alle gekende kruiden die de opbouw en vernieuwing van weefsel (rasayana) ondersteunen zijn hier bruikbaar. Afhankelijk van de constitutie van de client kunnen deze worden ingezet. Zacht werkende kruiden zijn hier meest gevraagd (bv. Kardemom). Het optimaliseren van het agni vormt de basis, afhankelijk van de dosha’s en hun verstoringen.

Madhusrava (Leptadenia Reticulata) is uitermate zoet van smaak en ondersteund het herstel van alle dhatus (weefsels). Zoethout (Glycyrrhiza glabra) maakt de hoest rustiger. (verhoogd de bloeddruk, dus opletten)

Triphala als balancerende kruidenformule samen met chyawanprash (traditionele meervoudige kruidenpasta) ondersteunen de celvernieuwing (rasayana). Draksha (Vitis vinifera) of druiven helpen bij het herstel.

Hemagarbha pottali is een oudere kruidenformule op basis van een aantal basma’s (svarna, tamra, …) die specifiek worden ingezet bij gevorderde en chronische aandoeningen van de prana vaha srota’s. Situpaladi churna  (traditionele formule in poedervorm met o.m. cardemom, kaneel, …) werkt goed.

Dashmool grittha of Guduchi grittha ondersteunen de weerstand (immuniteit) en werken weefselherstellend. Tevens heeft kurkuma (Curcuma longa) ontstekingwerende  kenmerken samen ingenomen met zwarte peper (Piper nigrum), indien de toestand van de client dit toelaat.

Pancha karma

Pancha karma wordt eigenlijk afgewezen bij deze vorm van hoest. Bij  grote uitputting of chronische overbelasting zal men pancha karma altijd uitsluiten. Een lichte vorm van virechana (purgeren) met ghee kan aangewezen zijn als er obstipatie optreed tgv. te grote vata-verstoring.

Voeding

Verfijning en ondersteuning van de spijsvertering is de eerste zorg. Het optimaliseren van het agni tot samagni (evenwichtig spijsverteringsvuur) het uiteindelijke doel. Alle dosha’s dienen in evenwicht te worden gebracht. Vanuit de oorspronkelijke constitutie of prakruti (vata-pitta-kapha) en de toestand van de client nu (vikruti) zullen de voedingsnoden worden ingevuld, rekening houdend met de toestand van alle dhatus (weefsels).

Voldoende drinken van lauw-warm water met eventueel de toevoeging van wat gember verhelpt de klachten van ksayaja kasa door mee de spijsvertering te ondersteunen. Je kan je dag ermee beginnen. Regelmatig enkele slokken de dag door is goed. Te veel water, ook net voor de maaltijden zal dan weer het agni extra belasten.

Gedrag

Rust en inspanningen in de juiste dosering zijn hier gevraagd. Aangepast aan de situatie van de client, waarbij intuïtief het lichaam aangeeft wanneer het genoeg is.

  • voldoende slaap op de juiste momenten naargelang je dosha’s
  • bewegen als het kan, rusten als het moet. (vermijdt elke overinspanning)
  • eet regelmatig, liefst drie keer per dag, als het kan warme en licht verteerbaar
  • eet enkel als de vorige maaltijd al verteerd is.
  • hou in je gedrag rekening met de seizoenen, pas je kleding, huis(verwarming), activiteiten aan

Ksataja kasa

Gezien trauma of overbelasting hier de oorzaak vormt van de hoest, zal in de eerste plaats de oorzaak moeten worden verwijderd of voorkomen. Is het longweefsel doorboord, bijvoorbeeld door gebroken ribben of insteek van mes, zal men in de eerste instantie de client dienen te immobiliseren. Bloedstelpende maatregelen kunnen aangewezen zijn.

Is de oorzaak eerder te vinden in uitputting en langdurige overbelasting zullen maatregelen worden getroffen die deze voorkomen en verhelpen.

Voeding

Opbouwende en ondersteunende voeding helpen bij ksataja kasa. Dadels, druiven (Vitis vinifera). Warme, goed verteerbare voeding ondersteund het genezingsproces en het agni. Geitenmelk kan in deze fase behulpzaam zijn.

Medicinale kruiden

Alle gekende kruiden die de opbouw en vernieuwing van weefsel (rasayana) ondersteunen zijn hier bruikbaar. Afhankelijk van de constitutie van de client kunnen deze worden ingezet. Zacht werkende kruiden zijn hier gevraagd (bv. Kardemom).

Triphala als balancerende kruidenformule samen met chyawanprash (traditionele meervoudige kruidenpasta) ondersteunen de versterking en het genezingsproces. Draksha (Vitis vinifera) of druiven helpen bij het herstel.

Bij bloedingen kan de Malabarnoot (Adhatodica vasica) worden ingezet. Deze werkt niet enkel bloedstelpend maar heeft een krachtig regulerende werking op de ademhaling en kalmeert de hoest. Tevens heeft kurkuma (Curcuma longa) bloedstelpende kenmerken.

Pancha karma

Pancha karma wordt eigenlijk afgewezen bij deze vorm van hoest. Acuut, bij trauma is deze hoe dan ook uitgesloten. Maar ook bij grote uitputting of chronische overbelasting zal men pancha karma uitsluiten.

Gedrag

Rust is hier gevraagd. Aangepast aan de situatie van de client, waarbij intuïtief het lichaam aangeeft wanneer beweging wel deugd doet.

  • voldoende slaap op de juiste momenten naargelang je dosha’s
  • bewegen als het kan, rusten als het moet. (vermijdt elke overinspanning)
  • eet regelmatig, liefst drie keer per dag, als het kan warme en licht verteerbare maaltijden
  • eet enkel als de vorige maaltijd al verteerd is.
  • hou in je gedrag rekening met de seizoenen, pas je kleding, huis(verwarming), activiteiten aan

De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka