pratisyaya

allergische rhinitis -  hooikoort – pratisyaya

Hooikoorts behoort tot de groep van de allergische rhinitis (allergieën) wat overeenstemt met het  Ayurvedische concept pratishyaya. Het is uitvoerig door Shusruta  beschreven bij de ziektebeelden van neus,neusholten en keel (nasa gata roga). Tot deze groep behoort bijvoorbeeld ook de klassieke neusverkoudheid.

Pratisyaya betekent letterlijk “ de vloed in omgekeerde richting” wat verwijst naar het slijm dat uit de neus gaat lopen.

Het concept allergie is bekend onder de term asatmyaja vyadhi, wat zoveel betekend als “een ziekte veroorzaakt door iets ongezond in het lichaam" waarvan volgens de klassieke teksten de oorzaken zijn gerelateerd aan erfelijkheid, verkeerde voedingscombinaties (viruddhahara), vergiftiging met stoffen in lage concentratie (dushivisha) (volgens Charaka), de overgang van de seizoenen van het jaar (ritu sandhi). Volgens Sushruta is er een duidelijk verband met bala (=immuniteit).

Tal van auteurs specificeren het bovendien als een vata-pratishyaya, een allergische reactie van vata-oorsprong, waarover hieronder meer.

Prana vaha srota of ademhalingsstelsel

Tot de prana vaha srota’s behoren alle systemen in het lichaam die instaan voor het transport van zuurstof (en CO²) maar ook van prana (=levensenergie). Deze verlopen van de neus en mond over de longen tot de doorbloeding (transport van O²) naar alle weefsels. Centraal gegeven in dit systeem is dus beweging en transport. Deze eigenschappen worden aangestuurd door het vata-principe. Vata en zijn verstoringen vormen aldus de hoofdingrediënt van aandoeningen van dat ademhalingsstelsel, ook bij hooikoorts.

Dosha’s, subdosha’s en hooikoorts

Vata stuurt het beweginsprincipe in ons lichaam. Raakt vata verstoord, ook in zijn zetel (dikke darm), kan zich dat veruitwendigen in de (dys-)functionaliteit van alle weefsels, ook in het ademhalingsstelsel.

Specifiek ziet men dat drie subdosha’s van vata betrokken raken in de disbalans van vata bij pratisyaya : Prana vata, udana vata en vyana vata.

  • Prana vayu : aansturing van de ademhaling en inhalatie, maar ook welbevinden en geluk. Het is een beweging van buiten naar binnen. (organen : longen, hart, hersenen)
  • Udana vayu : ondersteuning van de opwaartse beweging, het uitademen,  bij hoesten, niezen om schadelijke substanties te verdrijven en bij congestie. Het is een beweging van binnen naar buiten. (organen : borst, keel, strottenhoofd, neus, …). Regeling van spraak, meningsuiting, …
  • Vyana vayu : ondersteuning van de spiersamentrekkingen en –ontspanning van de ademhalingsspieren. Het is een beweging uit het centrum naar de periferie. Balans in de ademhalingsfrequentie. (organen : hart) Weefsels betrokken zijn rasa en rakta dhatu (bloed).

Men kan bij een verstoring van vata en deze drie subdosha’s duidelijk de relatie tot pratisyaya herkennen. Ademhaling, hoesten, niezen, prikkeling en de wijze waarop bij een verhoging wordt gereageerd (ook psychisch ; zich ellendig voelen) worden nog ondersteund door een disbalans van voornamelijk  kapha. Meer bepaald zal de verstoring van de avalambaka kapha betrokken raken..

  • Avalambaka kapha :

Vanuit het aarde element van deze subdosha van kapha, staat avalambaka in voor de smering van de prana vaha srota’s. Door de vata verstoring (aansturing, beweging) raakt dit element in de problemen. De smering van de longen maar ook de soepelheid van het denken en de emoties, raken op den duur betrokken bij pratisyaya langs avalambaka kapha. Het overdreven opzwellen van neusslijmvliezen zijn dikwijls zeer typerend bij hooikoorts. De smaak vertroebelt. De neus raakt verstopt door het muceuze slijm (zie symptomen onderaan).

Uiteindelijk kan ook pitta betroffen raken bij pratisyaya

  • Brahjaka en alachoka pitta:

Ook de huid (Brahjaka- pitta) zal op termijn betrokken raken. Irritatie en eventuele ontstekingen van de neus zijn soms een gevolg van de langdurig aanhoudende hooikoorts. Niet zelden ziet men ook acute conjunctivitis of ontstekingen van het bindvlies ontstaan door de permanente irritatie van de oogregio (alachoka pitta).  Het zicht wordt letterlijk en figuurlijk ontnomen, men ziet het niet meer zitten als de aanvallen van hooikoorts elkaar snel opvolgen.

Oorzaken ayurvedisch bekeken

  • onderdrukking van de natuurlijke behoeften, in het bijzonder van niezen en hoestreflex
  • ontbreken van diepere ademhaling(sgewoonten)
  • maldigestie (spijsverteringsstoornissen, ontoereikende vertering) met het gevolg van onverwerkte metabole en energetische afvalstoffen in het spijsverteringskanaal, ook ama, amavisha (in het systeem) en garavisha (toxines en bacteriën) genoemd.
  • overmatige blootstelling aan stof, rook en slechte lucht (bv. airconditioning in kantoor of wagen)
  • blootstelling aan pollen, giftige gassen, huisstofmijt, huidschilfers van dieren, veren, schimmelsporen, sigarettenrook, parfum, reinigingsmiddelen, chemicaliën, …  (= allergenen*)
  • overmatig praten, (ingehouden) woede, overmatig huilen
  • seizoensgebonden kenmerken en klimatologische invloeden, vochtige koude, sneeuw
  • consumptie van koud water, drank en voeding in het algemeen (vataverstorend)
  • overmatige seksuele activiteit (vataverhogend)
  • overmatige blootstelling van het hoofd aan hitte (pittaverhogend)
  • ’s avonds te lang wakker blijven (vataverstorend) en overmatig slapen (vooral overdag slapen = kaphaverstorend).

(*) allergenen =uitlokkende stoffen, elementen al dan niet permanent aanwezig of seizoensgebonden

Samprampti of ontstaansmechanisme van hooikoorts

Vata (bewegingsprincipe) stuurt allerhande bewegings- en transportactiviteiten aan die verbonden zijn met het ademhalingssysteem of prana vaha srota’s. Fundamenteel ligt vata-verhoging aan de basis van hooikoorts. Door een onvolledige en ontoereikende spijsvertering zal zich ama kunnen vormen en verspreiden in het systeem. De uitgebalanceerde ademhaling raakt verstoord. Op hun wijze zal deze verspreiding zich ook tonen als verstoring en verstopping van de prana vaha srota’s, waardoor ook andere dosha’s op locatie betrokken raken. Voornamelijk de overdreven neusvloed is een gevolg van de verhoging van de kapha dosha. Dit mechanisme is herkenbaar in zowel de zes stadia van ziekte als de uiteindelijke symptomen en soorten doshaverstoringen (zie volgende alinea’s) . Het ziektebeeld zal steeds dieper het systeem beïnvloeden om uiteindelijk ook de immuniteit (Bala) te gaan belasten.

Shat kriyakal of de zes stadia van ziekte bij pratisyaya

Tijdens de eerste drie fasen van ziekte met voorsymptomen in de zetel van de dosha-verstoring (vata), zijn nog eenvoduige maatregelen mogelijk zoals voedings- en leefstijlaanpassingen, eventueel medicinale kruiden.

1 Sanchiya of ophoping

Fundamentele oorzaak van pratisyaya is een verhoogde vata-dosha. Deze zal in de eerste plaats in zijn zetel plaatsgrijpen, namelijk de dikke darm. Obstipatie, winderigheid, vermoeidheid, droogte in het systeem, angst en slapeloosheid zijn pre-symptomen die nog geen verband leggen met de latere hooikoorts.

2 Prakopa of verergeren

De verhoogde vata zal in zijn zetel gaan verergeren. Obstipatie en pijn zijn het gevolg, maar men zal zich ook ijl en luchtig voelen in het hoofd. Hier zie je al de eerste relatie tussen de vata-verstoring en hooikoorts. Ook tekent zich een eerste lijn naar prana en udana vata af, de subdosha’s van vata die later in de zes ziektestadia definitief betrokken raken.

3 Prasara of overlopen

De verhoogde vata dosha zal nu gaan overlopen in het hele systeem. Prana vaha srota’s raakt door de vata betrokken. Ook andere weefsels en organen raken in de vata-verhoging betrokken. Zo raken eerst plasma en bloed (rasa en rakta dhatu) overlopen door vata en komen de drie van de vijf subdosha’s rechtstreeks onder druk te staan : Prana vata, udana vata en vyana vata. Het is ook in deze fase, gezien vata verspreid raakt, dat de andere dosha’s voor het eerst betrokken raken. In de eerste plaats kapha (slijm), maar ook pitta (onstekingen) kan door de vataverstoring in de prana vaha srota’s verhogen.

Symptomen : algemene zwaarheid in het hoofd of een ijl gevoel, vermoeidheid, jeuk in de neus, soms niezen, onverklaarbaar kippenvel (cutis anserina), slechte smaak in de mond. Deze “voorsymptomen” worden ook wel eens purvarupa genoemd.

In de drie laatste fasen van het ziekteproces met zichtbare symptomen, zijn naast voedings- en gedragsaanpassingen met medicinale kruiden voor de zetel van de dosha-verstoring, ook therapeutische maatregelen aangewezen naar het ziektebeeld zelf.

4 Sthan Samshryam of  herlokatie

De verhoogde dosha zal zich nu gaan lokaliseren op de zwakke plek in het systeem, in dit geval als nasa roga (ziekte van de neus en keelholte). In de eerste plaats zal de vata-verstoring zich nu uiten met zwaardere symptomen thv. de neus, de mond, de keel en zelf andere ademhalingsorganen en weefsels.

5 Vyakta of manifestatie van ziekte

In dit stadium zullen alle betrokken dosha’s en subdosha’s alsook alle symptomen van de ziekte zich ter plaatse veruitwendigen. (zie symptomen) Ook in deze fase is de hooikoorts nog steeds goed ayurvedisch behandelbaar. De specifieke verschijningsvorm in functie van de meest verstoorde dosha (vataya, pittaya, kaphaya of sanipattika) wordt in dit stadium duidelijk zichtbaar.

6 Bedha of complicaties

Als pratisyaya als dusdanig niet wordt behandeld kunnen er verwikkelingen ontstaan. Deze kunnen zich uiten als een andere vorm (bv. Raktaja of bloederige pratisyaya) of als chronische vorm (dustha pratisyaya). Weefselschade van de prana vaha srota’s kunnen zich gaan vormen en uiten zich als andere ziektebeelden zoals chronische sinusitis, astma, copd of zelf huidaandoeningen als psoriasis, eczeem, …

Soorten volgens ayurvedische inzichten en symptomen

Ofschoon vata als belangrijkste verstoring tot pratisyaya domineert, kan men uiteindelijk in het manifesterende stadium van de ziekte (vyakta) verschillende soorten onderscheiden :

Vata dominantie

In het geval van vata dominantie worden volgende symptomen gezien :

  • veelvuldig niezen
  • waterige dunne en lopende afscheidingen (te hoge slijmvloed)
  • heesheid
  • slechte smaak in de mond
  • droge mond
  • hoofdpijn
  • ijle gevoel in het hoofd (ether element van verhoogde vata)
  • pijnlijke prikkelend gevoel in de neus aan de voorkant
  • verlies van gevoel van aarding (angst, onzekerheid)
  • soms buikpijn

Pitta dominantie

Pitta is meer  actief als :

  • plotse optreden van symptomen uit het niets
  • ontstekingen in het puntje van de neus opduiken
  • koorts
  • droge mond
  • uitgesproken dorst en warm gevoel
  • geelachtige afscheiding uit de neus
  • irritatie (geestelijke-)
  • irritatie van de ogen (conjunctivitis)
  • soms buikloop

Kapha dominantie

Kapha zal zich meer manifesteren onder de vorm van :

  • hoesten
  • verlies van eetlust
  • verdikte (soms groene) afscheidingen van slijm en snot
  • overvloedige speekselproductie
  • zwaarte en jeuk in de neusregio, mond, huich (aarde element)
  • zwellingen van de neusslijmvliezen en ogen
  • lusteloosheid

Er kunnen ook nog mengvormen optreden en specifieke vormen van pratisyaya : 

  • tri-dosha type
  • raktaja pratisyaya of bloederige vorm
  • dustha pratisyaya of chronische rhinitis

Tri-dosha

Hooikoorts kan zich uiten in een combinatie van symptomen die bij alle drie dosha’s horen. Bij de drie dosha combinatie zal wel de pijn sterk toenemen en de client voelt zich uitermate ellendig. Verschijnen de symptomen plotseling en voor korte tijd waarbij ze ook even snel verdwijnen, is de kans groot dat het om een drie-dosha vorm gaat. Het spreekt voor zich dat bij deze vorm ook de immuniteit (Bala) grondig verstoord raakt.

Raktaja pratisyaya

Bloederig neusvloed, roodheid van de ogen, hevige pijn in de borst, stinkende mondlucht en het verlies van de geur zijn kenmerkende symptomen van het raktaja type van pratisyaya.

Dergelijke ernstige symptomen kunnen ook wijzen op onderliggende problemen betreffende de kwaliteit van het bloed en/of duiden op parasieten en dienen derhalve altijd zeer ernstig genomen te worden.

Dustha pratisyaya

Deze chronische vorm ontstaat als men de oorspronkelijke acute vorm verwaarloosd. Men raakt al snel in het laatste stadium van ziekte waarbij complicaties optreden die niet te onderschatten zijn en volgens de ayurvedische inzichten kunnen leiden tot tal van andere ziektebeelden : sinusitis, definitief verlies vermogen te ruiken (anosmie), zware ontstekingen in de gehele prana vaha srota, astma, oogaandoeningen, gehoorproblemen …

Blijft de acute vorm onbehandeld en wordt geen rekening gehouden met de dieprliggende oorzaken kan dustha pratisyaya (chronische rhinitis) of raktaja pratisyaya (bloederige rhinitis) ontstaan. Deze kunnen op hun beurt en op termijn andere en ernstige ziekten van de neusregio, de andere zintuigen en het hoofd en de luchtwegen doen ontstaan. 

Ayurvedische behandelingsdoelen bij acute rhinitis

Fundamenteel bij het behandelen van pratisyaya is het behandelen van de vata verstoring die  de basis vormt van het ziekteproces. Zowel in de zetel van vata (dikke darm) alsook in de subdosha’s die verbonden zijn aan de prana vaha srota’s.  Bijsturing is noodzakelijk als de andere dosha’s zijn betrokken. Algemeen kan men volgende doelstellingen herkennen :

  • balanceren van de dosha’s
  • verbeteren van de immuniteit (bala)
  • voorkomen van ama (toxines) dmv. het optimaliseren van het agni (verteringsvuur)
  • bloed en leverzuiverende ingrepen
  • vermijden van contact met allergenen (seizoensgebonden gedrag)

Om deze doelen te bereiken maakt de ayurvedische geneeskunde gebruik van verschillende technieken :

  • (medicinale) kruidentherapie
  • voedingsaanpassingen en detoxen
  • massages : nasyam bij hooikoorts. Dhoomapana en stoombaden.
  • leefstijlaanpassingen
  • pancha karma
  • yoga, meditatie en pranayama 

 

medicinale kruiden bij hooikoorts

Centraal bij het gebruik van medicinale kruiden staan leverzuivering, optimale vertering (alle 13 agni) en spijsvertering (voorkomen van ama), versterken van bala (immuniteit) centraal en dit door voornamelijk vata en kapha balancerende kruiden.

Eén bijzonder kruid dat aan deze voorwaarden voldoet is haritaki (Terminalia chebula). Dit kruid zal voornamelijk een gunstige invloed uitoefenen op de zetel van vata (dikke darm) en de oorzakelijke vata-verstoring aan de wortels aanpakken. Tevens kent haritaki een positieve invloed op de kapha dosha, de meest betrokken dosha bij hooikoorts na vata. Bij pitta-betrokken hooikoorts zal men eerder voorzichtig omgaan met haritaki, gezien het de koorts prikkelt en de prikkelbaarheid algemeen stimuleert.

Toch kunnen een hele resem van kruiden en kruidencombinaties worden ingezet bij hooikoorts, afhankelijk van de noden (vikruti) en constitutie (prakruti) van elk individu en hun specifieke werking op spijsvertering, lever, bloed, oedeemvorming, slijmvorming, …:

enkelvoudig kruiden

  • Piper longum (Pippali of lange peper)
  • Trachyspermum ammi (Aiwan of ajowan) (zie bij massage/inhalaties)
  • Picrorhiza kurroa (Katuki)
  • Emblica officinalis (Amla of Indische kruisbes)
  • Zingiber officinalis (Gember)
  • Curcuma longa (Haridra of kurkuma)
  • Adhatoda Vasika (Vasaka)
  • Nordostachys jatamansi (Nardus of valse valeriaan)
  • Azadirachta indica (Nimba of neem)
  • Tinospora cordifolia (Guduchi)
  • Berberis aristata (Chitra of Indische zuurbes)
  • Hemidesmus indicus (Sariva)
  • Rubia cordifolia (Manjistha of Indische meekrap)
  • Withania somnifera (Ashwagandha of Indische Ginseng)
  • Ocimum sanctum (Tulsi of heilige basilicum)

Bij jeuk van de huich (keelholte bovenaan) helpt Glycyrrhiza glabra (zoethout). Wel opletten voor zijn bloeddrukverhogende kenmerken.

Meervoudige kruidencomplexen

  • Sitopaladi churna : poedervorm (Tabashir, Piper longum, kardemom, gember, rietsuiker)
  • Trikatu (lange peper, gember, zwarte peper)
  • Dashamool (10-voudig kruidencomplex)
  • Triphala guggul (op basis van Commiphora mukul)
  • Triphala ghritta (als neuszalf) : ghee met triphala poeder

Bhasma’s

Bij chronische vormen van pratisyaya worden ook minerale preparaten ingezet

  • shringa bhasma : minerale preparatie van de hoorn van herten.
  • Tribhuvan Kirti Rasa : preparatie op basis van verschillende metalen en kruiden.

Het gebruik en de verkoop van deze bhasma’s is in Europa verboden.

 

Voeding bij hooikoorts

Reeds in de winterperiode, voor de gevaarlijkste periode de lente, kan men de voeding gaan aanpassen om de hooikoorts voor te zijn.

De voeding zal voornamelijk uit vata reducerende elementen bestaan. Dit kan door voornamelijk vata reducerende voeding te gaan gebruiken maar ook door de wijze van bereiding en gebruik aan te passen. Vata verhogende voeding en voedingsgewoonten worden uitgesloten.

Vooreerst zal men steeds starten met een periode van zuivering van de zetel van vata (dikke darm) en het hele achterliggende lichaamssysteem. Dit kan door enkele dagen zuiveringsmaaltijden in te lassen, rekening houdend met de individuele dosha’s. Hiertoe gebruikt men binnen de ayurveda kitcheri of zuiveringsmaaltijden.

Algemene voedingstips

  • eet warme voeding (ushna), liefst drie maal daags
  • vermijd koude voeding en dranken, vervang ze door warmende en warme dranken
  • vermijd industrieel vervaardigde voeding en diepgevroren voedingsmiddelen
  • vermijd melkproducten, suikers en brood
  • vermijd rauwkost
  • eet geen eieren
  • eet verse voeding, geen voeding die oud is
  • gebruik warmende kruiden in uw bereidingen : gember, kaneel, koriander, kurkuma, ...

Specifieke voeding

De kwaliteiten (guna’s) van vata zijn koud, droog, licht, hard en ruw. Verhogen deze, verhoog je ook de vata, wat uiteindelijk bijdraagt tot hooikoorts. Hou rekening bij de keuze van uw voeding met deze kwaliteiten.

Vata ondersteunende voeding:

Algemeen: overtollig vata kan worden gecompenseerd met voedende en weefselopbouwend voedsel dat warm, vochtig, zwaar, zacht en olieachtig is alsmede levensmiddelen met een zoete, zure en zoute smaak.

Voorbeeldenzijn ghee, zachte zuivel, tarwe, rijst, maïs en bananen. Een persoon met een vata constitutie moet voedsel zoals pap met ghee, stevige soepen en groenten en volle gekookte granen. Kruidige voedingsmiddelen (warmend) zijn over het algemeen goed voor vata.

Asperges, bieten, wortelen, komkommer, groene bonen, okra (bhindi), radijs, zoete aardappelen, rapen. bananen, kokosnoten, dadels, mango's, meloenen, perziken (alle zoete vruchten in het algemeen), haver, volle rijst en tarwe

Vata verhogende voeding:

Algemeen: Voedingsmiddelen die vata kwaliteiten verhogen zijn te vermijden, zoals crackers, bevroren desserts, en grote hoeveelheden rauwe groenten en salades. Ook geraffineerde voedingsmiddelen zoals witte bloem en suiker, hebben lichte en droge kwaliteiten. De smaak mag niet prikkelend, bitter, wrang zijn.  Licht, droog en koud voedsel. genotmiddelen zoals roken, alcohol, junkfood, suiker, thee (in het bijzonderlang blad thee en groene thee), bruine rijst verhogen vata.

Te vermijden: kool, bloemkool, selderij, groene bladgroenten, champignons, erwten, paprika's, aardappelen, spruiten, tomaten, courgette. Tenzij je ze goed kruid en kookt. Appels, peren, granaatappels zijn rauw vata-verhogend.

Specerijen zijn met mate te gebruiken omdat ze verdrogend kunnen werken bij te grote hoeveelheden bv. korianderzaad,fenegriek, saffraan, kurkuma, peterselie. Vermijd zeker hete, droge kruiden zoals gedroogde chili.

Te vermijden voedingscombinaties

Virhuddha ahara of ziekmakende voedselcombinaties staan dikwijls in contrast met de westerse opvattingen omtrent gezond eten. Toch beschrijft de Ayurveda dat sommige voedselcombinaties te vermijden zijn. Enerzijds omwille van hun tegengestelde kwaliteiten en eigenschappen, anderzijds omdat men weet dat deze combinaties de srota's kunnen verstoppen of zelf letaal kunnen zijn. Deze voedingscombinaties dragen ook meestal tot ama bij (=toxines). Men ziet dat vooral combinaties van melk met fruit of vlees en vis met mosterd ten sterkste worden afgeraden.

Een overzicht :

  • Melk is onverenigbaar met: Bananen, Vis, Vlees, Meloenen, Wrongel, Zure vruchten, Kitchari, Brood met gist, Kersen
  • Meloenen zijn onverenigbaar met: Zetmeel, Gebakken voedsel, Kaas
  • Zetmeel is onverenigbaar met: Eieren, Melk, Bananen, Dadels
  • Honing is onverenigbaar met: Ghee of geklaarde boter (in gelijke delen). Verwarmen of koken met.
  • Radijzen zijn onverenigbaar met: Melk, Bananen,Rozijnen
  • Nachtschadigen, (aardappel, tomaat, aubergine, pepers) zijn onverenigbaar met: Yoghurt, Melk, Meloen, Komkommer
  • Yoghurt is onverenigbaar met: Melk, Zure vruchten, Meloenen, Warme dranken, Vlees, Vis, Mango's, Zetmeel
  • Eieren zijn onverenigbaar met: Melk, Vlees, Yoghurt,Meloenen, Kaa, Vis, Bananen
  • Mango's zijn onverenigbaar met: Yoghurt, Kaas, Komkommers
  • Corn is onverenigbaar met: Dadels, Rozijnen, Bananen
  • Lemoen is onverenigbaar met: Yoghurt, Melk, Komkommers, Tomaten

Opmerking : eieren worden dikwijls als zeer tamasiek omschreven (=bewustzijnsverlagend)

Opmerking : ofschoon een vegetarisch dieet niet strikt Ayurvedisch is, wordt het toch beschreven in de Susruta Samhita als aanbevelingswaardig.

Massages bij hooikoorts

Uiteraard zijn alle massagetechnieken die warmte toevoegen aan het lichaam en de vata verlagen gevraagd: Pizzichil (bolussen), abhyangha, swedanatechnieken, …

Gebruikte olie : Dhanwantri-thailam, Kseerabala-thailam, Baalashwagandha-thailam, …

Specifieke technieken en hooikoorts : 

Nasya

Op het eerste zicht zal men ook nasyam (neusolie) (ook als onderdeel van pancha karma) willen inzetten. Men leest nog wel eens op sociale media dat het spoelen van de neus met een nethi-pot en gezouten water hiertoe zou bijdragen. Bij acute rhinitis en hooikoorts is dit echter af te raden omdat dit op termijn de slijmvlieslagen zal uitdrogen en zo net de vata en gevoeligheid voor de hooikoorts zal verhogen.

Dhoompana

Veel efficiënter bij acute rhinitis zijn inhallaties met damp- of stoombaden of dhoomapana (roken) aangevuld met kruiden (kruidnagel, gember, kruidencomplexen, …).

Bv. inhalaties met Trachyspermum ammi (Aiwan of ajowan)

Tevens is het zinvol de neusingang in te smeren met een beetje ghee of sesamolie bij het buitengaan. Allergenen raken op die wijze niet tot diep in het ademhalingssysteem en kunnen aldus geen allergische reacties uitlokken.

Marmachikitsa

Marmatherapie : verschillende marmapunten kunnen worden gebruikt tot beïnvloeding van de dosha-verstoringen maar ook naar de pratisyaya toe. De belangrijkste punten te behandelen bij pratisyaya zijn te vinden op het hoofd :

  • Adhipati
  • Staphani
  • Sira Matrika
  • Krikatika
  • Manyamulha
  • Avarta

Leefstijl- en gedragsaanpassingen bij hooikoorts

Het spreekt voor zich dat om hooikoorts te milderen en te voorkomen men vata-verhogend gedrag dient te vermijden.

Praktische tips

  • vermijd grote temperatuurswisselingen (bijvoorbeeld bij het buitengaan), draag aangepaste kleding (vooral op het hoofd in het voorjaar)
  • ga tijdig slapen en sta tijdig op zodat je dosha’s niet verstoord raken
  • vermijd vata-verhogend gedrag zoals TV, PC voor het slapen gaan
  • beweeg dagelijks minimum 20 tot 30 minuten aan de frisse lucht (wandelen is voldoende)
  • overdadige sexuele activiteit werkt vata-verhogend
  • vermijd irritaties en kwaadheid, het heeft een negatieve invloed op aanvallen van hooikoorts
  • onderdruk geen natuurlijke behoeften, vooral niezen en hoesten zijn functioneel
  • vermijd koude rond/aan het hoofd
  • vermijd contact met allergenen indien mogelijk
  • vermijd stress en irritaties door/in je gedrag
  • eet regelmatig (3 x daags) en als het kan warm

Pancha karma bij hooikoorts

In de eerste plaats zullen voedings- en leefstijlaanpassingen eventueel aangevuld met medicinale kruiden je bij je hooikoorts helpen. Een doorgedreven reinigingsperiode (detox) is altijd aangewezen. Keert de hooikoorts telkens terug of blijft deze hardnekkig aanwezig, kan zich aan volledige pancha karma opdringen.

Tijdens de pancha karma zal gebruik gemaakt worden van verschillende technieken, aangepast aan de dominantie van de verstoorde dosha. De oorzakelijk verstorende dosha is uiteraard vata. Meestgebruikte technieken binnen de pancha karma zijn: 

  • Snehana (innerlijk semering)
  • Vamana (medicinaal braken)
  • Nasya (neusspoelingen)

Snehana

Snehana : innerlijke smering dmv van grhitta (medicinale ghee), bv. met Panchatikta Guggulu Ghrita :samenstelling : Nimba (Neem), Patola (Trichosanthes dioica) , Vyaghri (Solanum xanthocarpum) , Guduchi (Tinospora cordifolia)  en Vasa (Adhatoda vasica)

Deze smering zal voornamelijk gunstig werken op de verhoogde vata en kan zowel anaal als langs de mond worden toegedient.

Vamana

Het medicinale braken (vamana) is in het bijzonder ook aangewezen bij chronische aandoeningen van de prana vaha srota. Chronische rhinitis maar ook chronische longaandoeningen hebben baat bij het medicinale braken. Voornamelijk een verhoogde kapha dosha wordt uitgeleide gedaan, pitta kan ook worden gebalanceerd.

Nasyam

Zoals eerder gemeld dient men in de acute fase zeer omzichtig met nasya om te gaan. Gekaderd in een volledig poorva en pancha karma programma kan nasyam echter ook een bijdrage leveren voor het balanceren van drie dosha’s.

Yoga, meditatie en pranayama

Een sedentaire levensstijl is een gekende risicofactor veel voorkomende aandoeningen. Vooral ook de spijsvertering wordt door beweging in het algemeen, gestimuleerd en ondersteund.

Elke dag bewegen is dan ook aangewezen voor iedereen, maar zeker tijdens bij hooikoorts. Elke inspanning die dagelijks gedurende 20 tot 30 minuten de hartslag en de bloedsomloop stimuleert is al voldoende. Wandelen is het meest efficiënt en makkelijkst toe te passen echter kan je ook in de tuin werken, joggen, dansen, fietsen, …. Kortom wat best bij je past.

Bewegen zorgt voor meer rustgevende slaap, verminderd neerslachtige gedachten, stimuleert de ademhalingsfunctie en is goed voor je immuniteit en algemene toestand..

Naast beweging vormen yoga, meditatie en pranayama deel uit van de benadering van hooikoorts

Yoga

Yoga’s holistische en geïntegreerde aanpak voor een gezonde levensstijl, met de nadruk op de onderlinge verbindingen tussen de fysieke, mentale en spirituele dimensies, is een meer-waarde voor iedereen op zoek naar natuurlijke strategieën om hun gezondheid te beheren. Mentale en fysieke veranderingen dragen bij tot het omgaan met allergieën en hooikoorts. Een goede balans tussen actieve, dynamische sequenties en rustgevende passieve sequenties tijdens de yogasessies lijken best te werken.

Meditatie

Yoga en meditatie geven een gevoel van zelfcontrole en prestatiekracht.  Het brengt een nieuwe en spannende uitdaging, maar ook een bron van vrede en vreugde. Dingen die tijdens een periode met hooikoorts voor sommige mensen dreigen verloren te gaan.

Pranayama

Pranayama(Sanskriet प्राणायाम) bestaat uit prāa of "levenskracht" en ayāma of  "beheersing". Het is een term uit de yogabeoefening waarmee de beheersing van de ademhaling wordt bedoeld. Pranayama kan gezien worden als het loslaten van de ademtocht of het reguleren van de ademhaling.

Net bij hooikoorts raakt dit element onder druk.

Pranayamaschenkt het lichaam nieuwe vitaliteit, brengt de gevoelens tot rust en zorgt voor een heldere geest. Hierbij moeten de oefeningen op een juiste manier worden uitgevoerd en moet er gebruikgemaakt worden van de juiste ademhalingstechnieken. Immuniteit en functionaliteit van de prana vaha srota’s worden ondersteund en werken preventief naar alle gezondheidsproblemen toe, ook pratisyaya.

Het spreekt voor zich dat pranayama voornamelijk beoefend dient te worden voor de seizoensgebonden hooikoorts.


De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka