adipositas“Een persoon met bovenmatige hoeveelheden vetweefsel (medha-dhatu) en spierweefsel (mamsa-dhatu) zal gekenmerkt worden door slap weefsel rond de heupen, de buik en de borst.” De omschrijving in de Charaka Samhita van sthaulya of overgewicht, bekend binnen de Ayurvedische gezondheidsleer.

Het behoort tot de groep van acht fysieke soorten (volgens Charaka Samhita) en is daarin ook bekend als atisthaulya.

Definitie van overgewicht volgens de ayurvedische gezondheidsleer

Obesitas is de toestand waarin de natuurlijke reserves van energie, opgeslagen in het vetweefsel van het lichaam, verhoogt tot een punt waar het de gezondheidstoestand van een mens in gevaar brengt en de sterfte verhoogd.

Kenmerkend voor Sthaulya is een kapha-verhoging, aan de basis althans, waarvan de guna’s slijmerigheid (snigdha), troebel (pichalla), visceus (sandra), zwaarte (guru), grof (sthula) en traagheid (manda) als typerend kunnen beschouwd worden. (belangrijke elementen om tot een diagnose en behandeling te komen). De relatie tot andere dosha’s kan je lezen hieronder bij de ontstaansmechanismen. Vooral vata zal snel betrokken raken bij overgewicht.

Gevolgen van Sthaulya

De normale en noodzakelijke ayurvedische functie van het vetweefsel (medhadhatu) bestaat erin te smeren (Sneha), zweet te produceren (Sweda) , compactheid en volume te waarborgen (Drudhatva), en de botten te voeden (Asthipushti). Daarnaast zullen de dhatu’s volgend op de medha-dhatu hun energie eruit halen. Asthi (bot), majja (merg/hersenen) en shukra-dhatu (hormonaal) zijn gebaat bij een normaal functionerende medhadhatu. Men spreekt dan ook van medaroga (= het ziek zijn van het vetweefsel) als er iets misloopt met dat vetweefsel.

Algemeen

  • Ayuhrasa (afname van de levensduur)
  • Javoparodha (afname van enthousiasme en activiteit)
  • Krichravyavayata (moeite met seksuele handeling en activiteiten)
  • Dourbalya (afname van de sterkte en immuniteit)
  • Dourgandhya (slechte geur)
  • Swedabadha (overmatige transpiratie)
  • Kshut Pipasadhikya (extreme honger en dorst)
  • Atitrishna (verhoogde dorst)
  • Atikshudha (toegenomen eetlust)

Overgewichtige personen hebben moeite met fysieke activiteiten en zijn vaak snel uitgeput, zelfs na het uitvoeren van een lichte inspanning.

Complicaties

Tot de meest bekende complicaties van overgewicht behoren tal van ziektebeelden bekend binnen de ayurvedische gezondheidsleer :

  • Impotentie
  • Cardio-vasculaire stoornissen
  • Diabetes mellitus of madhumeha
  • Kanker of arbuda
  • Arthrose
  • Slaapapnoe
  • Hypertensie
  • Depressie
  • Javaprodha (functiebeperkingen)
  • … en tal van andere aandoeningen

Oorzaken van obesitas

Het merendeel van de Ayurvedische literatuur benadrukken de rol van een onevenwichtige voeding, gecombineerd met sedentaire gewoonten als de belangrijkste oorzaak van Medoroga (Sthaulya).

De etiologische factoren van Medoroga (sthaulya) kan als volgt worden ingedeeld:

voedingsfactoren

  • Atisampurana van Ahara (overmatige inname van voedsel dat moeilijk te verteren is)
  • Adhyashana (herhaalde en overdreven eetmomenten, frequentie)
  • Madhura-guru-sheeta dravya ahara (zware, koude en vettige voeding)
  • Shleshma dravya ahara  (taaie voeding)
  • Vishishta ahara (slecht geurende en slechte kwaliteit van voeding)

gedragsfactoren

  • Divaswapna (slapen overdag),
  • Avayayama (gebrek aan lichaamsbeweging, sedentaire gewoonten)
  • Achintana (gebrek aan motivatie en geestelijke activiteit),
  • Harshanityatva (gebrek aan opwinding, gemakzucht, gebrek aan plezierbeleving)
  • Avyavaya (Gebrek seksuele relatie en activiteit)
  • Bewustwording en bewustzijn van wat je eet

genetische of erfelijke factoren

Naast de bovengenoemde factoren zijn erfelijke of genetische factoren (Beejaswabhava) ook een belangrijke oorzaak bij de ontwikkeling van Medoroga (Sthaulya)

onoordeelkundige therapeutische toepassingen

onoordeelkundig gebruik van bepaalde therapeutische maatregelen zoals goedbedoelde santarpana (herstellende therapie), abhyanaga met verkeerde olieën, kruidencomplexen of zelf vasten ….kunnen tot Medoroga (Sthaulya) leiden. Hiertoe kunnen ook een aantal hedendaagse therapievormen in het westen worden gerekend.

Ontstaansmechanismen (samprapti) van obesitas (pathogenese)

Er bestaan twee inzichten binnen de ayurveda om het ontstaan en de gevolgen van obesitas te verklaren. Beide ingangspunten dragen ertoe bij inzicht te hebben in sthaulya en de daaruitvolgende behandelwijzen. Men kan hierbij grof gesteld twee dingen onderscheiden :

  1. een verhoging van vetweefsel
  2. een verstoring in het vetmetabolisme

de afsluiting van srota’s ten gevolge van ama en mandagni

De wijze waarop de spijsvertering werkt bepaald het ontstaan van obesitas. Binnen de ayurveda spreekt men van het jataragni (spijsverteringsvuur). Ama (onverteerde voedselresten en toxines) ontstaan bij een zwak functionerend jatharagni ook mandhagni genoemd. Het mandaghni wordt in dit geval veroorzaakt door de permanente belasting en aanbod van de voeding als hoofdoorzaak. Dit ama ligt aan de basis van het verstoppen van de srotas (kanalen) ook  srotorodha genoemd (obstructie van kanalen).

Deze obstructie van de srota’s zal op zijn beurt medodushti (=ophoping van vetwaafsel) veroorzaken, waardoor de toevoer van voedingsstoffen naar volgende dhatus namelijk asthi (botweefsel ), majja (beenmerg, hersenen) en shukra (hormonale/klierweefsel) verminderd.

verstoring van dosha’s en subdosha’s

Sthaulya is een dosha overheersende stoornis waarbij uiteindelijk drie dosha’s aangetast worden. Oorspronkelijk is er een verhoging van de kapha-dosha veroorzaakt door de reeds eerder besproken oorzaken. Hierbij wordt voornamelijk de kern of zetel van kapha getroffen met name vooral Kledakapha. Deze staat in voor het vuur-element binnen de kapha-dosha met name de secreties in de maag die bijdragen tot een optimale spijsvertering. Bij een verhoogde kledakapha zal de spijsvertering verstoord raken door het al te grote aanbod van voeding (zie oorzaken). Hongergevoel en dorst worden dan weer geregeld thv. de Pachaka-pitta. Ook hier zal het onbalans van het vuur element in deze subdosha leiden tot ama en verlies van jataraghni. Hongergevoel en dorst vergroten alsmaar. Tot slot zal het vuurelement van de samana-vata (subdosha van vata), dewelke instaat voor de darmperistaltiek, de aandrijving van de opname, en het stimuleren van de afscheiding van spijsverteringsenzymen leiden tot een verstoorde spijsvertering, omdat deze permanent wordt overbelast.

Het grondig verstoorde jatharagni (spijsverteringsvuur) leidt tot verstoring van zowel buthagni,waarbij in de lever het vetmetabolisme wordt verstoord en de kwaliteit van zowel rasa als raktadhatu wordt verstoord. Er ontstaat hyperlipedemie (= het gekende “cholesterol” in het bloed). Daarnaast zal ook het dahtuagni (vertering van elementen thv. de weefsels) verstoord raken. De weefsels na de medhadhatu, namelijk asthi (botweefsel ), majja (beenmerg, hersenen) en shukra (hormonale/klierweefsel) worden ontoereikend  bevloeid met de noodzakelijke mahabutha’s (elementen). Ze raken letterlijk ondervoed. De reden ook waarom oa. complicaties ontstaan tgv. zwaarlijvigheid.

De viscieuze cirkel van zwaarlijvigheid en het jo-jo effect volgens ayurveda

Het jo-jo effect waarvoor heel wat clienten vrezen, kan vanuit ayurvedische inzichten worden verklaard door te kijken naar de mechanismen van de dosh's die spelen bij obesitas. De volgorde van ontstaan van de dosha-verstoringen spelen hierin een belangrijke rol. Door ingrijpen in dit mechanisme, door de dosha-verstoringen (subtiel) bij te sturen wordt dit jo-jo effect voorkomen.

1. overmatige productie van medhodathu (vetweefsel) tgv. de verschillende oorzaken in de vorm van (voedingsfactoren of gedragsfactoren of genetische of erfelijke factoren)

2. overmatige medhodathu leidt tot uitputting van andere dhatus en provocatie van vata- en/of pitta-verstoringen.

3. de provocatie van vata en/of pitta zorgt voor toename van de eetlust en overmatige consumptie van voedsel.

4. overmatige consumptie van voedsel geeft overmatige productie van medhodathu

Je zou dus kunnen zeggen dat een eetverslaving zowel een kapha als een vata-verstoring als grondslag kan hebben. Bij boulemie en anorexia nervosa wordt dit dan ook duidelijk.

Psychische aspecten bij obesitas

Reeds bij de oorzaken hierboven vermeld, wordt gewag gemaakt van enkele aspecten die een invloed hebben op obesitas, ook op psychisch vlak.

  • Achintana (gebrek aan motivatie en geestelijke activiteit),
  • Harshanityatva (gebrek aan opwinding, gemakzucht, gebrek aan plezierbeleving)
  • Avyavaya (Gebrek seksuele relatie en activiteit), gebrek van bewustwording en bewustzijn van wat je eet zijn gerelateerd aan de psyche van obesitas. Soms zijn oorzaak en gevolg niet steeds even duidelijk van elkaar te onderscheiden.

Ook heeft sthaulya zijn psychische impact op het functioneren van elk mens :

  • Onzekerheid en depressieve gevoelens genereren soms de neiging om nog meer te eten. Enerzijds zal een obees persoon emoties hierdoor trachten te onderdrukken, anderzijds creëert men hierdoor een vals gevoel van veiligheid.
  • Obese mensen doen dikwijls meerdere verwoede pogingen om gewicht te verliezen echter zonder succes. Hun mislukte pogingen resulteren soms in ontmoediging, frustratie, hopeloosheid en het gevoel van hulpeloosheid. De oplossing is dan meer eten. Angst en schuld omtrent hun fysieke zijn, worden reeds van kinds af aan geïnternaliseerd.

Maar ook het maatschappelijke beeld omtrent dikkere mensen draagt niet bij tot een oplossing.

De minachtende houding van de samenleving alsof dikkere mensen lui, zwak en ongemotiveerd zouden zijn, doen obese mensen dergelijke mensbeelden internaliseren. De interpersoonlijke en professionele discriminaties die uit dergelijke maatschappelijke houding voortvloeien zorgen dat obese mensen een laag zelfbeeld vormen en hun lichaam als dusdanig niet als hun tempel en bron gaan beschouwen van geluk en gezondheid. Depressie, maar ook (eet-) verslavingen, angsten (vata) of zelf druggebruik (alcohol) zijn mogelijke gevolgen. Alvast kan ook een verslaving aan koolhydraten het gevolg zijn.

Preventie van obesitas en algemene richtlijnen

• Voorkomen is beter dan genezen. U kan voorzorgsmaatregelen  nemen in plaats van te behandeling na de toename in gewicht. Zodra je zwaarlijvig bent is het moeilijker om jezelf te behandelen. De bewustmaking van kinderen speelt hierin een belangrijke rol.

• Vermijd teveel eten, eten tijdens een indigestie of net na het nemen van de vorige maaltijd. Algemene regel is dat je vorige maaltijd volledig verteerd dient te zijn, alvorens terug te eten.

• Vermijd overdag te slapen. Een dutje kan best maar een uur na het eten en hou het kort.

• Doe regelmatig aan oefeningen, zoals stevig wandelen, hardlopen, zwemmen, voorkom een sedentaire en lusteloze levensstijl.

• Neem niet-vegetarisch voedsel, in een matige hoeveelheid. Verwijder vet van vlees en huid van kip.

• Vermijd alcoholische dranken en water op een lege maag. (dit laatste blust het jataraghni, basisoorzaak van obesitas)

• Probeer overmatige gebruik van olie en ghee te minimaliseren bij het koken.

• De inname van vet en koolhydraten moeten algemeen worden beperkt.

Overgewicht is fundamenteel behandelbaar. Vanuit de ayurvedisch kennis en filosofie staan tal van technieken en tools ter beschikking om eraan tegemoet te komen. Toch zal een volgehouden inspanning van de client die wenst af te vallen, gevraagd zijn. Niet verwonderlijk omdat net een goed omgaan met zichzelf en in zichzelf noodzakelijk blijven. Veelal vergen deze ingrepen een totale ommezwaai in voedings- en leefstijlpatronen van de client.

Ayurvedisch doelstellingen bij het behandelen van obesitas

Doelstellingen ayurvedische behandeling

Acharya Charaka geeft zes therapeutische doelstellingen (Shadupakrama)

लङ्घनंबृंहणंकालेरूक्षणंस्नेहनंतथा|
स्वेदनंस्तम्भनंचैवजानीतेयःवैभिषक्||||

  • Langhana (verlichtende therapie) : in voeding, medicinale kruidengebruik
  • Brimhana (voedende therapie) : de balans in de andere dosha’s in het oog houden (Vata)
  • Rukshana (drogende therapiedoel) : bijvoorbeeld Garshanmassage of udvarthanam
  • Snehana (smerende therapie) : zowel inwendig als uitwendig met de juiste medicinale kruiden
  • Swedana (verwarmende therapie) : zowel in voeding, gedrag, massages (zweettechnieken)
  • Stambhana (samentrekkende therapie) : voeding en kruiding met samentrekkende eigenschappen

Hierbij zal men voornamelijk verhoogde dosha’s verwijderen (=shodana), voornamelijk kapha, maar ook zuiverend te werk gaan (=lekhana) bv. met het gebruik van basthi’s maar ook detoxificiatie.

Bij deze doelstellingen zal men steeds nastreven dat het therapeutisch effect tegengesteld is aan de oorzaken, zeker vertrekkende vanuit de guna’s of kwaliteiten. Concreet betekent dit dat men therpieën zal toepassen die licht, warmend, versterkend, verdrogend, ruw, samentrekkend, subtiel, enz is … Ook bij de keuze van de kruiden en kruidencomplexen wordt met deze guna’s rekening gehouden.

Ayurvedische technieken en therapievormen bij het behandelen van obesitas

Detoxen

Zowel voor, tijdens als na het omgaan met overgewicht zal het detoxen, ook als onderdeel van een poorva karma of ter voorbereiding van een pancha karma, uitermate belangrijk zijn.

Zoals eerder vermeld, vormt ama (toxines en onverwerkte voedselresten), mede één van de oorzaken van het verstopt raken van srotamsi.  Mandagni (te laag spijsverteringsvuur) door het overmatige aanbod van zware voeding dient dus uitgeschakeld. De viscieuze cirkel van afsluiting van de kanalen en ophoping van vetweefsel wordt in een eerste stap doorbroken met deze reiniging(en).

Detoxen is aangewezen en kan op relatief korte termijn gebeuren. Men gebruikt zuiveringsmaaltijden (Kitchari) gedurende 5 tot 10 dagen, afhankelijk van de hardnekkigheid van de vervuiling. Nooit zal men een volledig vasten voorschrijven als zuivering. Het jataragni dient net gestimuleerd en de obese persoon dient te blijven functioneren. (zie voeding)

Men ziet dat bij deze ontgifting dikwijls heel wat kilo’tjes als sneeuw voor de zon verdwijnen, nog voor de echte  Ayurvedische behandeling is gestart.

Het is ook aangewezen om tijdens het afvallen af en toe een detox te doen omdat de vrijgekomen toxines uit het verdwijnende vetweefsel op die manier kunnen worden afgevoerd en de lever zuiver gehouden.

Voeding

De centrale doelstellingen van de voedingsaanpassingen bij obesitas zijn het optimaliseren van het jatharagni (=spijsverteringsvuur) en de oorzakelijke kapha-verhoging uit te schakelen.

Oorsprong van het overgewicht vind je in het mandagni. Dit is een toestand waarin de actie van jatharagni aanzienlijk wordt geremd als gevolg van de overheersende invloed of verhoging van kapha. Agni is niet in staat om het voedsel te verteren en te metaboliseren, verstoppingen van de srotamsi het gevolg. Te veel voeding is meestal de oorzaak, maar ook onaangepaste voeding, veelvuldig eten, vettig eten, voedingskeuzes die kapha-verhogingen in de hand werken, ….

Concreet zal de voeding een heroriëntatie krijgen. Guna’s kunnen hierbij heel dikwijls een leidraad zijn, ook de kwaliteiten van voeding. Daarnaast zal de smaak (rasa) voor en na vertering (vipaka) een belangrijke rol spelen bij het inzetten van voeding bij de uitbalancering van kapha. Ook de kruiding van de voeding speelt daarbij een fundamentele rol.

aangeraden voeding

Om een kapha overheersing in evenwicht te brengen, kan je kleinere hoeveelheden eten en voedsel met de vata-eigenschappen  licht en droog tot je nemen.  Droge, hete of scherpe voeding is aanbevolen, dus kijk uit naar voedingsmiddelen met scherpe, bittere of wrange smaken. Warme,  lichte verteerbaar voeding, droogvoer gekookt zonder veel water, met minimaal gebruik van boter, olie en toegevoegde suikers.

Voorbeelden zijn gepofte rijst of maïs, kleine, samentrekkend granen, zoals gierst, amarant en quinoa en lichte, bittere groenten zoals bladgroenten, kruiden als gember, kurkuma en chili (voorzichtig en tijdelijk). rauw voedsel, salades, fruit. Over het algemeen zijn alle groenten en fruit goed maar vermijdt alle zoete sappige groenten zoals komkommers, pompoenen, zoete aardappelen, tomaten, alsook te zoete appels, abrikozen, peren, granaatappels en gedroogde vruchten in het algemeen (abrikozen, vijgen, pruimen, rozijnen). Voorzichtigheid is geboden met tofu en bruine bonen.

Honing kan als zoetstof met mate worden ingezet. Ananas werkt dan weer samentrekkend.

afgeraden voeding

Zuivel, tarwe, avocado's en oliën zullen kapha in het lichaam verhogen. Zoet, zuur, zout; zwaar, vettig, koud zijn te vermijden bij verhoogde kapha. Het overdreven nuttigen van (rood) vlees is afgeraden gezien de aanwezige vetstoffen en de al te sterk opbouwende eigenschappen. Daarnaast heeft vlees in het algemeen een zoete smaak na vertering (ayurvedisch concept).

Desserts, snoep, ijs, gefrituurd voedsel, alle zoete sappige groenten zoals komkommers, pompoenen, zoete aardappelen, tomaten, en alle zoete, sappige vruchten, linzen en peulvruchten, tofu en bruine bonen zijn te vermijden. Het overmatig  gebruik van (overtollig) zout werkt kapha in de hand. Alcohol wordt best vermeden.

Kruiden

Net zoals droge, hete of scherpe voeding is aanbevolen, dus voedingsmiddelen met scherpe, bittere of wrange smaken, kunnen kruiden met deze eigenschappen, ingezet worden. Steeds dient men echter beducht te zijn dat al te snelle en krachtige inzet van deze kruiden, ook pitta of vata-verhogende eigenschappen kunnen kennen bij gecombineerde constituties.

Hierbij kan worden gebruik gemaakt van :

  • enkelvoduige (keuken-)kruiden
  • medicinale kruiden
  • kruidencomplexen

Enkelvoudige (keuken)kruiden

In de eerste plaats gaat het om enkelvoudige (keuken-)kruiden integreerbaar in de dagelijkse voedingspatronen. Warmend, samentrekkend, kortom het (jatar-)agni stimulerend. Gember, zwarte peper, Curcuma longa, kaneel, venkelzaad, fenegriek, nootmuskaat, ….

Deze kruiden worden verwerkt in het ontbijt, middagmaal of avondeten en kunnen worden gebruikt om bijvoorbeeld thee te zetten.

Medicinale kruiden

Een krachtig en efficiënt medicinaal kruid bij obesitas is Emblica officinalis (amla). Amla is een van de oudste Indiase vruchten. Het is een rijke bron van vitamine C (ascorbinezuur) Het is een van de drie bestanddelen van het bekende ayurvedisch preparaat, triphala (zie kruidencomplexen), waarmee spijsverteringsstoornissen  ayurvedisch worden benaderd.

Daarnaast zal ook Commiphora mukul, beter bekent als Guggul(u), ingezet worden bij overgewicht. De Mirre boom heeft de krachtige eigenschap om de srotamsi te zuiveren en vrij te maken (hoofdoorzaak van overgewicht). Guggul heeft tevens zuiverende eigenschappen op de rasa en raktadhatu, meer bepaald zal hyperlipidemie worden voorkomen en afgebouwd. De krachtige samentrekkende werking van guggul helpt dan weer de uitgezette vetweefsels structuur te krijgen.

Zoals eerder besproken zal op termijn naast de verhoogde kapha ook een vata-verstoring ingang vinden. Deze uit zich voornamelijk op vlak van verstoorde begeerten, ook wat voeding betreft. (zie jo-jo effect vanuit ayurvedische visie).

Een uitermate geschikt kruid om hiermee om te gaan is Haritaki of Terminalia chebula. Naast de verhittende eigenschappen kent het lichte en drogende guna’s. Zijn smaak is zuur, scherp en bitter. Het werkt lichtjes laxerend. Het maakt de geest helder en zal voornamelijk regulerend werken op de vijf subdosha’s van vata. Het psychisch aspect van afslanken wordt met Haritaki aldus ondersteund. Haritaki is ook één van de drie ingrediënten van triphala (zie kruidencomplexen)

Tot slot vermelden we nog sjilasjit. Dit mineraalcomplex heeft lekhana (=opkuisende) eigenschappen wat de (verstopte) srotamsi betreft en gelijktijdig werkt het als rasayana (herstellende eigenschappen).

Er zijn nog heel wat andere kruiden inzetbaar, al dan niet in complexen verwerkt : Berberis aristata, Tinospora cordifolia, Terminalia bellerica, Cyperus rotondus, ….

Kruidencomplexen

Meest bekende kruidencomplex en één van de meest klassiek binnen de ayurveda om obesitas aan te pakken is Triphala.

Triphala bevat amalaki (Emblica officinalis) , bibitaki(Terminalia belerica) en haritaki (Terminalia chebula). Drie kruiden, vandaar de naam : tri-phala

Triphala bevordert de spijsvertering.Het is een  hulp bij het verwijderen van ongewenst vet. Het is een evenwichtig formulering die over langere tijd kan genomen worden en algemeen  herstellend en regulerend werkt op de  gezondheid. Het is tri-dosha regulerend en heeft een positieve invloed op aanmaak van Ojas.Het verdrijft ama,  optimaliseert overgewicht.

Daarnaast kan gebruik gemaakt worden van een andere klassieke ayurvedische formule, namelijk Trikatu.

Trikatu bevat lange peper (Piper longum), zwarte peper (Piper nigrum) en gember (Zingiber officinalis). Net als Triphala bestaat het dus ook uit tri (drie) basiskruiden.

Trikatu zal net als triphala de spijsverering bevorderen maar op een iets krachtiger en agressievere wijze. Het is sterk verwarmend en zal voornamelijk winderigheid voorkomen. Met zijn iets agressievere invloed dient Trikatu voorzichtig ingezet bij mogelijke pitta-verhogingen.Het stimuleert de bloedsomloop en heeft een  gunstige invloed op de leverfunctie (zuiverend).

Dinacharya of gedragsaanpassingen

Het is aangewezen gezien voornamelijk een kapha-verhoging tot de oorzaken van obesitas behoort, dat men in zijn gedrag hiermee rekening houdt. Enkele praktische dingen die een kapha-verhoging vermijden op vlak van :

  • voedingsgewoonten
  • slaap
  • bewegen

voedingsgewoonten

  • drie maaltijden per dag, liefst warme,  waarbij tijdig en voldoende uitgebreid ontbijt alsook warm middagmaal tot de essentie behoren. Het laatste maal dient licht en warmend te zijn en liefst voor 18.00 uur genuttigd.
  • je vermijdt tussendoortjes
  • drink niet overdreven veel, je spijsverteringsvuur blussen werkt averechts. Je kan je waterhuishouding best op pijl houden door voldoende groenten te eten. Drink warme dranken, liefst thee met warmende kruiden (Gember, kaneel, ….)

Slaap of nidra

Volgens Characa zijn personen die lijden aan sthaulya (obesitas) en Atikrisha (extreem mager) gebaat bij een correct slaapregime omdat ze respectievelijk verdrogend (karshana) of opbouwend (bringhana=opbouwend voor alle dhatu’s) kan werken. Men zal met de slaap dus zowel Kapha als ook Vata regulerend kunnen omgaan.

  • Slaap niet overdag, het werkt kapha-verhogend..
  • Ga ook tijdig slapen (rond 22.00 h.) en in functie van je overheersende constitutie
  • Sta tijdig op (omstreeks 06.00 tot 08.00 uur). Te lang in bed blijven liggen werkt eveneens kapha-verhogend en komt het overgewicht niet ten goede.
  • ’s nachts wakker blijven is afgeraden.

Beweging

Volgens de dinacharya omschreven regels is dagelijks bewegen noodzakelijk om evenwicht in de dosha’s te verkrijgen. Concreet spreekt men van een dagelijkse wandeling van 30 minuten of een afstand van ongeveer 3 km. Deze kan worden aangevuld met de nodige yoga (zie volgend punt). Het spreekt voor zich dat andere fysieke activiteiten vergelijkbaar met de wandelregel kunnen worden ingelast (zwemmen, fietsen, ….).

Yoga, pranayama en meditatie

Het fysieke welzijn is onlosmakelijk verbonden met het geestelijke en spirituele welbevinden en omgekeerd. Hierbij kunnen enkele technieken een positieve bijdrage leveren om obesitas te behandelen :

  • pranyama
  • yoga
  • meditatie

Pranayam - Bhastrika Pranayam

Pranayama technieken verhogen de longcapaciteit en helpen bij het verbranden van vetten. Regelmatige beoefening van yoga en Pranayama brengt balans in het systeem in termen van fysieke en mentale functies.

Yoga

Er zijn heel wat asana’s die een gunstige invloed hebben op sthaulya, waaronder :

• Sarvangasana (de schouder staan poseren)

• Padahastasana (het naar voren buigen asana)

• Dhanurasana (de boog vormen)

• Paschimottanasana (de rug stretching pose)

• Ardha-Matsyendrasana (de helft spinale twist poseren)

• Bhujangasana (de cobra stelt)

• Pavan Muktasan (de wind vrijgeven pose)

meditatie

Door het gebruik van meditatietechnieken zullen de geestelijke weerbaarheid en de spirituele evolutie van de client zich ontwikkelen. Het contact met het ware zijn, in zuiverheid, draagt ertoe bij ook inzicht te krijgen in de mechanismen die mee aan de basis kunnen liggen van de zwaarlijvigheid.

Massagetechnieken bij Sthaulya

Twee bijzondere massagetechnieken die worden gebruikt bij obesitas zijn de garshanmassage of ook udvartanam genoemd en de swedana, wat eigenlijk zweettechnieken zijn.

  • Garshan is een droge poedermassage
  • Swedana of letterlijk zweettechnieken kunnen op verschillende wijzen worden uitgevoerd of geïnduceerd.

Beide technieken hebben enkele gemeenschappelijke doelstellingen in functie van het overgewicht :

  • verwijderen van toxines (ama), ontgiftende werking
  • verhogen van het celmetabolisme (vetverbranding)
  • afvoeren van overtollige kapha
  • verbeteren van de verhoogde vata

Garshan(a)

Garshana betekent letterlijk schuren. Bij deze massagetechniek wordt geen olie gebruikt; deze wordt vervangen door een Ayurvedisch kruidenpoeder. Om het effect te verhogen worden hierbij ook soms zijden handschoenen gebruikt.

Bij de udvarthana wordt eveneens (kruiden-)poeder gebruikt soms verwerkt tot een pasta met aanvullend in het mengsel wat leem of fijn zand in combinatie met wat olie om zo tot een mooie soepele massa te komen.

Beide technieken hebben wezenlijk hetzelfde doel namelijk het zuiveren van de huid, gewichtsverlies (in het bijzonder voor Kapha-types), het stimuleren van de bloedsomloop en de stroom van het lymfatisch systeem. (verwijderen van toxines).

Beide technieken hebben ook als gemeenschappelijk kenmerk dat :

  • ze steeds, in tegenstelling tot de abhyanga, in de richting van het hart worden uitgevoerd
  • het een zachte en rustige techniek is

Ayurvedische doelen :

  • verminderen van ama
  • bij verhoogde kapha
  • bijdrage in gewichtsverlies
  • bindweefselstimulatie
  • verwijderen dode huidcellen (peeling)
  • voorkomen van cellulitis
  • stimulatie doorbloeding
  • verwijderen toxines langs het lymfesysteem
  • uitgesproken ontspannende werking

Swedana

Sweda(na) (Sanskriet: swe = lichaam; da = loslaten; (na = gesprek))

Sweda betekent letterlijk “uit het lichaam loslaten”, men bedoelt hier dus zweten. Het is een eerste vereiste (poorva-karma) tot de echte panchakarma maar kan eveneens als ondersteuning dienen voor aandoeningen als rheuma, arthritis, astma, hemiplegie, postnataal, enz. Algemeen kan men stellen de vata-georiënteerde aandoeningen in aanmerking komen al kan onder gemodifieerde vormen ook “interne” zweten worden opgewekt met bepaalde technieken (bv. Begietingen, pizzichil, cfr. later in deze opleiding) bij kapha en pitta.

Er bestaan verscheiden vormen van opwekken van het zweten binnen de Ayurveda. De belangrijksten zijn :

  1. Pinda Sweda (zweten door bundels, bolus)/ Navarakiszhi (bundelmassage met Navara)
  2. Ooshma Sweda / Bashpasweda (zweethok/kamer)
  3. Avagaha Sweda (onderdompeling, badkuip)
  4. Patrasweda (zweten oiv. medicinale bladeren)

Er is ook een indeling te maken volgens de gebruikte vorm van tussenstof :

  • tapa sweda : solide materialen als zand, steen, rijst zijn gebruikte tussenstoffen
  • upanaha sweda : semi-vaste of semi-vloeibare materialen worden gebruikt
  • ushma sweda : stoom als gebruikte tussenstof
  • drava sweda : vloeibare tussenstof zoals water, olie, melk …

Men kan de toepassingen ook indelen volgens de gebruikte technieken :

  • tapa sweda : rijst in linnen, zand of stenen worden verwarmd en dan op het lichaam gelegd
  • upanaha sweda : een papa of warme omslag van zout, bloem, tarwe, olie (met kruiden) worden gekookt en in linnen bundels verpakt. Warm worden ze dan lokaal toegedient.
  • ushma sweda : stoomkabine of lokaal gebruikte stoom door een buis (ook Nadi sweda)
  • drava sweda : medicinale melk, olie of warme vloeistof overgieten het hele lichaam
  • pizhichil : plengen (=overdadig begieten) van het hele lichaam met olieën
  • valuka pottali Sweda : het droge overgieten met (warm) zand (cfr. kinderen aan zee)
  • kukkutanda sweda : medicinale poeders in een eiermengsel als bolus toegepast
  •  …

 

Pancha Karma

Ook een goed uitgevoerde pancha karma kan bijdragen tot gewichtsverlies bij obesitas. Enerzijds zal het lichaam ontgift worden, anderzijds worden de overtollige dosha’s (kapha en/of vata) afgevoerd.

Uiteraard blijven garshan en swedana ook tijdens de pancha karma aangehouden maar worden bijvoorbeeld aangevuld met :

  • Virechana : Het principe van shodana, het afvoeren van de verhoogde dosha’s, wordt hier toepgepast dmv. een purgerende reinigingsbehandeling waarbij purgerende kruiden worden gebruikt. Laxerende middelen zijn echter geen duurzame oplossing en eerder afgeraden tenzij begeleid in het kader van een verantwoorde pancha karma en als strategisch onderdeel van een geheel.
  • Basti: een klysma, waarbij de dikke en dunne darm gereinigd worden, samen met de dosha’s in het gehele lichaam. Tevens wordt hierbij ook het principe van lekhana gebruikt, wat letterlijk het “schoonschrapen” van de darmen betekent. De vetverbranding komt hierbij eveneens in een hogere versnelling gebracht, afhankelijk van de gebruikte kruiden bij het klysma.
  • Nasya(m) : Pradhamana (reingende). Deze vorm van nasya maakt gebruik van droge poeders (in plaats van olie) die in de neus worden geblazen met een buisje. Pradhamana Nasya wordt hoofdzakelijk gebruikt voor kapha getypeerde aandoeningen, ook bij obesitas. De pradhamana wordt ook ingezet bij overdreven gehechtheid, hebzucht en lust, psychische aspecten zoals die bij obesitas een rol kunnen spelen. Traditioneel worden hiertoe poeders zoals bv. brahmi churna(m) gebruikt.

Zowel vamana (medicinale braken) als raktamoksha (bloedlatingen) zijn pancha karma technieken die minder in aanmerking komen of zelf tegengeïndiceerd zijn bij obesitas.

Algemene opmerkingen en richtlijnen bij overgewicht

naar voeding

  • vast nooit volledig. Niet eten is slechter dan aangepast eten. Je spijsvertering dient absoluut geoptimaliseerd te worden en te blijven, eerder dan het stil te leggen.
  • eet enkel als je honger hebt en laat voldoende tijd tussen elke maaltijd
  • Vermijd het drinken van water direct voor of na de maaltijd, het belast enkel de vertering.
  • vegetarische voeding krijgt de voorkeur op vlees, kip, eieren, melkproducten (kaas, boter, .)
  • overmatige inname van vet en koolhydraten vermijden
  • Vermijd diepvriesvoeding, kant- en klaarmaaltijden alsook fast food en al teveel smoothies.
  • Nuttig geen alcoholische dranken
  • frietjes, chips en andere vette voedsel zijn dikmakend, ook als tussendoortje
  • Eet rauwe groeten enkel als je agni voldoende op pijl is om dit ook te verteren
  • Gebruik warmende en stimulerende (vertering) kruiden zoals gember, kaneel en zwarte peper.
  • Las regelmatig (eens per week) een reinigingsmaaltijd in je eetgewoonten of doe dit periodiek enkele keren per jaar gedurende 5 tot maximaal 10 dagen

naar gedrag

  • Vermijd een sedentaire en lusteloos levensstijl.
  • Tracht desondanks een stressvrij leven na te streven
  • Slaap niet overdag, ga echter tijdig slapen
  • Blijf sexueel actief
  • Doe aan yoga, meditatie en pranayama
  • Beweeg voldoende, wandelen kan een uitstekend begin zijn naar joggen, zwemmen, …
  • Sta tijdig op en verzorg je hele lichaam, neem er je tijd voor
  • Blijf actief in je sociale omgeving, in een vereniging, met hobby’s, ….

sthaulya


De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka