Panchakarma wil zeggen pancha(=vijf) en karma(=actie). Het zijn de vijf acties of behandelingen die een verdere detoxificatie van de cliënt garanderen, maar daarnaast ook het hele systeem van evenwichtige dosha’s herstelt, waardoor ziekte de kans krijgt te recupereren.

De vijf acties zijn :

  • Vamana : medicinale braken
  • Virechana : therapeutisch purgeren
  • Vasti : therapeutische enema’s (ook anuvasana genoemd)
  • Nasya : inbrengen van medicatie langs de neus
  • Raktamoksha : het bloedlaten al dan niet met bloedzuigers of andere)

Elk van deze technieken heeft zijn eigen uitvoering, doelstelling, indicaties en tegen-indicaties. De uitvoering van een goede pancha-karma betekent niet perse dat ze alle vijf moeten worden uitgevoerd. Afhankelijk van de ayurvedische noodzaak, de duur en toestand van de cliënt worden de vijf acties ingezet. Een behandeling kan van 5 tot 28 dagen duren.

1. Vamana

Het therapeutisch braken.

Vamana is de techniek om voornamelijk een teveel aan de kapha te verwijderen. Het is met name thv. van de zetel van de kapha dosha, de maag, dat men de geaccumuleerde dosha kan verwijderen. Door het braken zou overtollig slijm verwijderd worden. Vamana wordt steeds door poorvakarma voorafgegaan (tot de dag ervoor). Best wordt er ’s ochtends Vamana toegepast (kapha tijd).

Wanneer er sprake is van congestie in de longen veroorzaakt door herhaalde aanvallen van bronchitis, verkoudheid, hoesten, astma, zal het therapeutisch braken nuttig zijn.  Therapeutische braken zal eveneens worden ingezet bij chronische astma, diabetes, chronische verkoudheid, lymfatische congestie, chronische indigestie en oedeem. Vaak worden onderdrukte emoties ook bij deze techniek losgemaakt.

Na het braken zal de client rusten , pas eten in de late avond (kitchari) en geen natuurlijke drang onderdrukken (dwz plassen, ontlasting, gas, niezen, hoesten). Als de vamana goed is uitgevoerd zal de persoon ontspanning in de longen te voelen, in staat zijn om vrij te ademen, lichtheid voelen in de borst, helder denken, met heldere stem spreken, een goede eetlust hebben en alle symptomen van congestie zijn verdwenen.

Een zachte thee met komijn, koriander, gember, venkel mag gedronken worden, eventueel met toevoeging van een klein beetje honing. Limoenthee met wat honing is ook verdraaglijk na het braken, doch steeds met lepeltjes(maat).

Indicaties

Gebruikt voor alle kapha-type aandoeningen maar ook goed bij pitta hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid. Zal helpen bij geblokkeerde emoties, ademhaling, congestie, bronchitis, chronische verkoudheid, sinus, congestie, kapha gerelateerde astma, …

Contra-indicaties

onder de leeftijd van 12 of ouder dan 65 jaar, tijdens menstruatie, premenstruele periode (een week voor), zwangerschap, vermagering, gevoelige persoon met te veel angst, verdriet of angst, hypoglycemie, vata prakruti, vata ziekten, hart-en vaatziekten, tijdens vata seizoen, acute koorts, diarree, overgewicht.

Samenstelling braakmiddel

Madan-parelmoer, madhuka-yastimadhu-drop, neem-bitter blad, bimbi, kutaj-kurchi- conessi schors, Murva-clematis, triloba-devdaru-deodar, Cedrus deodara, zout, NaCl, ela-kardemom, Nux Vomica.

2. Virechana

Therapeutisch purgeren of Virechan(a)

Virechana zal voornamelijk overtollige Pitta afvoeren en verhoogde Vata verdrijven. Ofschoon een laxantium niet het eerste middel is waar Ayurveda zal naar grijpen, kan het in het kader van een begeleide Pancha Karma behulpzaam zijn.

Voor het purgeren wordt ingezet, zal de client geen voeding tot zich nemen. De dagen ervoor wordt elke voeding vermeden die de verhoogde Pitta (of Vata) in de hand werkt.

Een effectief laxeermiddel voor vata of pitta is een glas warme melk waaraan twee theelepels ghee zijn toegevoegd. Dit laxeermiddel, genomen voor het slapengaan, zal helpen om de overtollige pitta te verlichten.

Als Pitta accumuleerd in de galblaas, lever en dunne darm kan zich dat uiten in huiduitslag, huidontsteking, acne, chronische koortsaanvallen, braken van gal, misselijkheid en geelzucht. Virechan wordt vergemakkelijkt door het gebruik van oa. sennabladeren, lijnzaad, psylliumvezels of elke ander darmreinigend kruid (bv. asaphoetida) in een combinatie die geschikt is voor de individuele persoonlijke constitutie.

Opgelet :  Het sennablad (bv. in thee) is een mild laxeermiddel. Bij vata types kan deze thee meer klachten van pijn oproepen, omdat senna de  peristaltische beweging in de dikke darm gaat overstimuleren. Het gebruik van zachtere kruiden zoals in triphala zijn meer aangewezen.

Men zal buiten het kader van een volledig Pancha Karma programma zelden overgaan tot het purgeren an zich.

Indicaties

allergische huiduitslag, huidontsteking, acne, dermatitis, eczema, chronische koorts, ascites, gal, braken, geelzucht, urinaire aandoening, miltvergroting, wormen, brandend gevoel in de ogen, oogontsteking, conjunctivitis, jicht

Contra-indicaties

lage agni, acute koorts, diarree, ernstige constipatie, bloeden uit het rectum, , vreemd voorwerp in de maag, vermagering of zwakte na het klysma, verzakte endeldarm, alcoholisme,  uitdroging, colitis ulcerosa. Virechan is uitgesloten voor kinderen en ouderen.

Samenstelling purgeermiddel

Senna, pruimen, zemelen, lijnzaad kaf, paardebloem wortel, psyllium zaad, koemelk, zout, castor olie, rozijnen, mango sap, triphala, ghee.

3. Vasti

Vasti of Basti

Enema, klysma of lavement.

De prominente verblijfplaats van Vata is de dikke darm. Basti is dan ook de meest effectieve behandeling voor Vata aandoeningen. Het toedienen van klysma’s dient echter met de nodige voorzichtigheid, vooral naar tijdsduur van toepassen, te gebeuren.

Ayurvedische basti houdt in dat kruidenmengsels van sesamolie en sommige kruidenpreparaten in een vloeibaar vorm, worden  ingebracht langs in het rectum. Soms wordt een afkooksel van kruiden zonder olie gebruikt. Het verlicht constipatie, buikpijn, chronische koorts, koude, seksuele stoornissen, nierstenen, hartpijn, rugpijn, ischias en  pijn in de gewrichten. Andere Vata-aandoeningen zoals artritis, reuma, jicht, spierkrampen en hoofdpijn kunnen ook met basti worden behandeld.

Vasti laat ons toe langs de dikke darm zeer snel en effectief substanties naar de weefsels (dhatu’s) te brengen om aldaar de dosha-verstoring rechtstreeks aan te pakken.

In de traditionele teksten zijn acht hoofdtypen van Basti beschreven, elk met hun eigen indicaties en contra-indicaties zoals hieronder vermeld :

  1. Anuvasana (olieklysma): Gebruikt bij zuivere en duidelijke vata-aandoeningen en wanneer een persoon met teveel honger of droogte kampt in verband met deze vata-onevenwichtigheden.
  2. Niruha-Asthapana (klysma van afkooksels) : Ook decoction genoemd. Voor de evacuatie van vata bij nerveuze aandoeningen, gastro-intestinale vata-kenmerken, jicht, koorts, bewusteloosheid, bepaalde urinaire aandoeningen (van Vata-oorsprong), uitblijven eetlust, pijn, hart-en vaatziekten, verzuurd lichaamsmilieu.
  3. Uttara Basti : (via de plasbuis met mannen of met vrouwen de vagina) Bij kwaliteitsverlies sperma, problemen met de ovulatie aandoeningen en voor een aantal problemen met betrekking tot pijn bij het plassen of een blaasontsteking. Contra-indicatie is zeker Diabetes!
  4. Matra Basti (dagelijks olieklysma) : Gebruikt bij iemand die uitgeput is door overwerk of te veel lichaamsbeweging, te veel zwaar werk, te veel seksuele activiteit.  Bij chronische vata-aandoeningen. Deze vorm kan dagelijks worden toegepast indien geïndiceerd. Het geeft kracht, bevordert het gewicht en helpt bij de verwijdering van afvalstoffen.
  5. Karma Basti (schema van 30 Bastis),
  6. Kala Basti (schema van 15 Bastis; 10 olie + 5 afkooksel)
  7. Yoga Basti (schema van 8 Bastis; 5 olie + 3 afkooksel). Bij karma, kala en yoga Bastis, is het beter om beide typen Basti in combinatie te geven en niet de olie en afkooksel afzonderlijk te geven.
  8. Bruhana Basti (nutritionele of voedend klysma) : Gebruikt als er nood is aan diepe en acute voedende werking in bepaalde omstandigheden. Traditioneel wordt gebruik gemaakt van warme melk, vleesbouillon, soep van beenmerg en kruiden zoals shatavari of ashwagandha.

Algemeen indicaties

Constipatie, lage rugpijn, jicht, reuma, ischias, artritis, zenuwaandoeningen, vata-hoofdpijn, vermagering,  spieratrofie, infertiliteit, sommige urinaire aandoeningen.

Algemene contra-indicaties

(omvatten, maar zijn niet beperkt tot de volgende)

Bij diarree, bloeding van de endeldarm, chronische indigestie, kortademigheid, diabetes, koorts, vermagering, ernstige anemie, longtuberculose, bij te zwakke ouder of bij kinderen onder de leeftijd van zeven jaar.

  • Voor olieklysma's: diabetes, obesitas, indigestie, lage agni, vergrote lever of milt, bewusteloosheid, tuberculose en hoesten.
  • voor klysma op basis van afkooksels: zwakte, hikken, aambeien, ontsteking van de anus, aambeien, diarree, zwangerschap, ascites, diabetes en een aantal voorwaarden met betrekking tot pijnlijke of moeilijke ademhaling.
  • voor voedende klysma's: diabetes, obesitas, lymfatische obstructie, ascites.
  • voor de plasbuis of vagina klysma (Uttura Basti): diabetes

4. Nasya

Nasya(m)

Nasale toediening van kruidenpreparaten

De neus is de poort naar de hersenen en het is ook de poort naar het bewustzijn. De nasale toediening van medicinale kruiden wordt  Nasya(m) genoemd. Primaire doel is een overmaat van lichaamssappen geaccumuleerd in de sinus, de keel, de neus of het hoofd op te lossen. De vrije doorgang van de neus is essentieel.

De vrije doorgang van de neus laat toe dat Prana, de vitale levenskracht die het lichaam via de ademhaling binnen komt, kan passeren. Prana onderhoudt in de hersenen sensorische en motorische functies. Prana stuurt ook mentale activiteiten zoals het geheugen, de concentratie en intellectuele activiteiten. Een verstoord prana creëert gebrekkig functioneren van al deze activiteiten en produceert hoofdpijn, stuiptrekkingen, verlies van geheugen en verminderde zintuiglijke waarneming.

Zo zal nasale toediening door Nasya geïndiceerd zijn bij aandoeningen gerelatteerd aan prana, sinuscongestie, migraine, hoofdpijn, convulsies en bepaalde oog- en oorproblemen.

Opmerking : Er wordt wel eens gezouten water aangeraden om nasya(m) toe te passen. Wij raden dit echter af langdurig te gebruiken omdat de slijmvliezen van de neus hierdoor gaan verdrogen en hun functie op termijn verliezen.

Er zijn zes vormen van Nasya beschreven in de literatuur :

  1. Pradhamana (reingende): Deze vorm van nasya maakt gebruik van droge poeders (in plaats van olie) die in de neus worden geblazen met een buisje. Pradhamana Nasya wordt hoofdzakelijk gebruikt voor kapha getypeerde aandoeningen zoals  bij kapha-hoofdpijn, zwaarte in het hoofd, koude, verstopte neus, kleverige ogen, heesheid van de stem door kleverige kapha, sinusitis, cervicale lymfe adenitis, De pradhamana wordt ook ingezet bij tumoren, wormen, huidreacties, epilepsie, slaperigheid, ontsteking van het neusslijmvlies, overdreven gehechtheid, hebzucht en lust. Traditioneel worden hiertoe poeders zoals bv. brahmi churna(m) gebruikt.
  2. Bruhana Nasya (voedende Nasya) : Maakt gebruik van ghee, olie, zout, gritta met shatavari of ashwagandha,  en medicinale melk (versterkt met kruiden) en wordt voornamelijk gebruikt voor vata-aandoeningen. Voorbeelden zijn vata-achtige hoofdpijn, migraine hoofdpijn, droge stem, droge neus, nervositeit, angst,  duizeligheid, leegte, negativiteit, zwaarte van de oogleden, bursitis, stijfheid in de nek, droge sinussen en verlies van reukvermogen.
  3. Shaman Nasya (kalmerende Nasya): Het rustig maken van de dosha’s is hier het doel. Meestal gaat het hierbij om  pitta-gerelateerde aandoeningen, zoals conjunctivitis en oorsuizen (tinnitus). Algemeen hebben de zintuiglijke functies gelegen in het hoofd baat bij deze benadering.
  4. Navana Nasya (afkooksel Nasya) : Gebruikt bij vata-pitta of kapha-pitta verstoringen met zowel afkooksels als oliën.
  5. Marshya Nasya (ghee of olie Nasya)
  6. Prati Marshya (dagelijks olie Nasya) : een dagelijkse onderhoudsnasya wordt aanbevolen. Echter steeds in acht nemen dat deze de (Westerse) slijmvliezen niet irriteert.

Indicaties

stress, emotionele onevenwichtigheid, stijfheid in de nek en schouders, een droge neus, sinus congestie, heesheid, migraine, hoofdpijn, convulsies.

Contra-indicaties

sinusinfecties, zwangerschap, menstruatie, na de seks, het baden, het eten of drinken van alcohol, niet bij kinderen jonger dan 7 jaar gebruikt of bij ouderen boven 80 jaar.

Samenstelling

In princiepe kunnen bij Nasya, alle kruiden worden gebruikt, al is dit niet echt praktisch. Brahmi, Piper longum, zijn enkel veelgebruikte.

Anu Tailam

Zeer populair is anu tailam : dagelijks enkele druppels in elk neusgat.

Samenstelling : Holostemma adakodien,Coleus vettiveroides, Cedrus deodara, Cyperus rotundus, Cinnamomum verum, Vetiveria zizanioides, Hemidesmus indicus, Santalum album, Coscinium fenestratum, Cyperus esculentus, Aquilaria agallocha, Asparagus recemosus, Nelumbo nucifera, Aegle marmelos, Desmodium gangeticum, Pseudarthria viscida, Ocimum sanctum, Solanum indicum, Solanum melongena, Embelia ribes, Pogostemon cablin, Elettaria cardamomum, Vitex agnus-castus, Nelumbo nucifera, Sida retusa oil, geitenmelk, Glycyrrhiza glabra.

5. Raktamoksha

Bloed(af)laten

Traditionele Ayurvedische methode voor zuivering en reiniging van het bloed dmv bloet(af)laten.

Toxines worden in het maag-darmkanaal geabsorbeerd en langs het bloed door het lichaam  verspreidt Deze aandoening heet toxemia, en is de fundamentele oorzaak  van herhaalde infecties, hypertensie en bepaalde andere circulatoire aandoeningen.

Pitta wordt geproduceerd uit de gedesintegreerde rode bloedcellen in de lever en is dus gerelateerd aan de gal en dunne darm.. Een verhoging van de pitta kan in het bloed toxiciteit veroorzaken en zo pitta-georiënteerde aandoeningen. Hieruit ontstaan wel eens herhaalde aanvallen van huidaandoeningen zoals urticaria, huiduitslag, herpes, eczeem, acne, schurft, leukoderma, chronische jeuk of netelroos. In dergelijke omstandigheden, samen met inwendige medicijnen, is eliminatie van de toxines en zuivering van het bloed noodzakelijk. Raktamoksha is ook geïndiceerd voor gevallen van vergrote lever, milt en jicht.

Extraheren van een kleine hoeveelheden bloed stimuleert de milt en  het immuunsysteem Toxinen worden makkelijker geneutraliseerd waardoor genezing mogelijk wordt.

Opmerking : Tegenwoordig wordt gebuik gemaakt van bloedzuigers (hirudotherapie) om deze therapie vorm te geven. Het gebruik ervan is sterk gereglementeerd en kan enkel toegepast worden in de juiste omstandigheden door de bevoegde personen.

Indicaties

urticaria, uitslag, acne, eczeem, schurft, leukodermia, chronische jeuk, netelroos, vergrote lever of milt, jicht

Contra-indicaties

bloedarmoede, oedeem, zwakte, jonge kinderen, ouderen, tijdens de zwangerschap, tijdens de menstruatie

Een goede panchakarma is ook een goede rasayana.


De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka