amavatarheuma

De term amavata bestaat eigenlijk uit twee delen. Ama (*), wat zoveel betekend als inwendige toxische substanties en vata wat verwijst naar de dosha die staat voor beweging, verplaatsing.

In het woord amavata vinden we dan ook onmiddellijk de kern van het ziektebeeld dat vergelijkbaar is met wat vandaag als rheumatoïde arthritis (RA) bekend staat. De verplaatsingen (vata) van toxische elementen (ama), waarbij zowel acuut als chronisch, voornamelijk pijn, ontstekingen, warmte (koorts) en functieverlies van vnml. gewrichten ontstaat. (volgens Madhava)

Het verspreiden van onverteerde voedselresten en toxines in het systeem zal afhankelijk van de oorspronkelijke en individuele constitutie rechtstreeks of als auto-immuniteitsreactie, of een combinatie van beiden, tot RA leiden.

(*) de term ama is vanuit hedendaagse medische inzichten niet echt volledig te vatten. Je kan er een meer materiële duiding aan geven (toxines), hetzij een meer energetische. Het concept “vrije radicalen”, betrekkelijk nieuwe inzichten, benaderen eveneens het ayurvedisch concept “ama”.

Samprapti (pathogenese) van amavata

Aan de basis voor het ontstaan van ama(vata), ligt steeds, een verstoord (meestal zwakke of mandagni) spijsverteringsvuur (jataragni). Deze verstoring van het agni zal zich doorzetten in de andere vuren, zowel buthagni (levervuren) als ook dhatuagni (weefselvuren).

Ten gevolge van de onvolledige vertering in het maag-darmstelsel ontstaan onverteerde voedselresten, gefermenteerde voedselresten,  toxines en “onrijpe” energie, die uiteindelijk in de kapha-georiënteerde weefsels terecht komen : spieren, gewrichten, pezen (sleshaka kapha) maar ook op termijn in het hart en hoofd (zie complicaties onderaan). Deze vorm wordt ook amavisha genoemd (=ama thv. de dhatus).

Daarenboven heeft ama voornamelijk zware, koude, vaste en slijmerige kenmerken (guna’s). Deze eigenschappen of guna’s zijn tegengesteld aan die van vata (licht, warm, beweeglijk, droog). Door de kenmerken van ama raakt aldus vata onder druk. De beweeglijkheid van het hele functionele systeem raakt verstard (afsluiten van srota’s). Ama manifesteert zich en zet zich af in de gewrichten en synoviale vocht (gewrichtsvocht), de typische shlesaka kapha localisatie (subdosha van kapha). Deze subdosha is met dezelfde kenmerken te omschrijven als ama (zwaar, koud, vast, slijmerig).  Stagnatie van ama in het systeem is het gevolg, een viscieuze cirkel dus.

Uiteindelijk zal zich deze ama tonen onder de vorm van Rheumatoïde Arthritis (RA) of amavata. In tegenstelling tot wat men eigenlijk vanuit alopatische inzichten zou verwachten, ligt de oorzaak niet in de ontstekingen op zich, maar in een verstoorde vata die gelijktijdig optreedt met ama. Ontstekingen zijn hiervan mogelijk een gevolg.

Ayurvedische indeling van amavata

Reeds vanuit de ayurvedische inzichten herkent men gelijkenissen met de alopatische geneeskunde omtrent de indeling van amavata. Men onderscheidt de acute en de chronische vorm.

  • Acute vorm/stadium (tivravastha) : soms ook wel de vorm geassocieerd met acute aanwezigheid van ama. (Sama=samen met ama). Deze kent zijn specifieke symptomen en kenmerken
  • Chronische vorm/stadium (jeernavastha) : soms ook wel de vorm geassocieerd met de reductionele (rest)toestand van ama. (Nirama=zonder ama). Ook de chronische vorm heeft zijn specifieke symptomen en kenmerken.

Specifiek tegenover de alopatische geneeskunde zal de ayurvedische benadering van ziekte uitgaan van dosha-verstoringen. Dat is niet anders bij amavata. De indeling van amavata volgens de verschijningsvormen (zie symptomen) en in relatie tot de dosha’s zien er dan ook als volgt uit:

  • vata (vatolbana) amavata
  • pitta (pittalbana) amavata
  • kapha (kapholbana) amavata
  • sannipataja amavata = mengvorm met verschillende dosha-oorsprong

Oorzaken (nidana) van Rheumatoïde Arthritis

Kern van de oorzaken is in de eerste plaats de combinatie van onvoldoende (spijs-)vertering , het ontstaan van ama en een verhoogde vata-dosha. Deze worden veroorzaakt door :

  1. onaangepaste voeding en gedrag, die voornamelijk belastend zijn voor de vertering (agni) maar ook de vata-dosha verhogen. bv. te zware en vettige voeding die de spijsvertering (jataragni) onnodig belasten, koude voeding (sla, koffie en smoothies) die de vata verhogen.
  2. overmatig nuttigen van viruddha ahara of incompatibele voedselcombinaties waardoor overmatig ama wordt veroorzaakt.
  3. tekort aan fysieke inspanningen (bewegen).
  4. overdreven fysieke inspanningen, vooral na het nuttigen van zware en olieachtige voeding. (Singddham bhuktavata annam Vyayam)
  5. psychische oorzaken te vinden in de dosha-verstoring : haatgevoelens, overdreven lustgevoelens en passies, ongeduldigheid, verwardheid, angsten, overdreven bezorgdheid, … (alvast kunnen psychische aspecten als oorzaak en verzwaring van de symptomen gezien worden, vooral naar vata toe)

Symptomen (rupa) van amavata

De symptomen van amavata hangen af van de situatie (acuut of chronisch) maar ook van de begeleidende dosha (vata, pitta, kapha). Deze zullen bepalen in welke mate de symptomen aanwezig zijn. Toch zijn enkele tekenen als hoofdsymptomen (pratyatama rupa) te beschouwen en  meestal altijd aanwezig :

1. Pratyatama rupa

  1. pijn in de gewrichten (Sandhi shoola)
  2. zwelling in de gewrichten (Sandhi shotha)
  3. stijfheid in de gewrichten (Stabdhata)
  4. (over-)gevoeligheid in de gewrichten (Sparshasahatva)
  5. crepitatie bij beweging van de gewrichten (Sashabda sandhi)

Deze hoofdsymptomen kunnen in één of meerdere gewrichten verschijnen. Soms alternerend.

2. Dosha gerelateerde symptomen of doshaya rupa

Vata

Centraal bij vata georiënteerde amavata zal pijn staan. De pijn is stekend, treedt op als kolieken en kan zich soms zeer snel van gewricht tot gewricht verspreiden. Verder zijn typerend voor vata :

  • slapeloosheid
  • stijfheid gewrichten, droge beweging met crepitaties
  • obstipatie en overmatige productie van gassen in de darmen
  • duizeligheid
  • ademnood
  • stijfheid van de wervelkolom en rug, hardheid van de buikwand (extern)
  • gevoel van algemene zwakte (ook als voorteken of purvarupa)

Deze gaan gepaard met één of meerdere hoofdsymptomen.

Pitta

Centraal bij pitta georiënteerde amavata staat warmte; Warmte onder de vorm van koorts, onder de vorm van warme en roodgekleurde gewrichten (ontstekingen). Verder zijn typerend voor pitta :

  • branderigheid over het lichaam verspreid
  • excessieve dorst
  • delirium
  • brandende pijn in de gewrichten
  • zure oprispingen (ook als voorteken of purvarupa)
  • diarree (veelal geel en zeer vloeibaar)

Deze gaan gepaard met één of meerdere hoofdsymptomen.

Kapha

Centraal bij kapha georiënteerde amavata staat zwelling (van de gewrichten). Maar ook overmatig urineren, soms zelf verhoogde speekselvloed. Het water element van kapha treedt op de voorgrond. Verder zijn typerend voor kapha :

  • jeuk (op de gewrichten)
  • braken en het gevoel van indigestie, verlies van apetijt, misselijkheid
  • zwaarte gevoel in het hele lichaam
  • gevoel dat er een spannende buis rondom de gewrichten zit (tgv. de zwellingen)
  • soms koorts met koude rillingen
  • overweldigend vermoeidheidsgevoel
  • bewegingsbeperkingen in de gewrichten

Deze gaan gepaard met één of meerdere hoofdsymptomen.

Uiteraard kunnen zich mengvormen van deze drie dosha gerelateerde symptomen voordoen.

Binnen de acute fase (tivravastha) en de chronische fase (jeernavastha) kan men ook specifieke symptomen herkennen, deze kunnen bij niet-behandeling overgaan in complicaties, typisch voor amavata.

3. Symptomen naargelang de fase 

Acuut

Hoofdsymptoom is hier wel de scherpe pijn, voornamelijk in de grote gewrichten. Tevens zal deze pijn zich snel van gewricht tot gewricht verplaatsen (soms dagelijks). Deze pijn gaat duidelijk gepaard met hoofdsymptomen (zie bovenaan) en ontstekingssymptomen (warmte, roodheid, …)

Chronisch

Tijdens de chronische fase ziet men gelijkaardige symptomen als in de acute, echter zijn deze minder sterk uitgesproken. De pijn is wat doffer, de verplaatsing van gewricht naar gewricht is meestal verminderd en de ontstekingsreacties treden minder pertinent op de voorgrond.  Dikwijls zijn eerder kleinere gewrichten betrokken. Langzaam aan zullen zich secundaire complicaties gaan tonen, waarvan de gewrichtsmisvormingen meest in het oog springen.

4. Complicaties 

  • rheumatische koorts
  • hartaandoeningen (vooral klepafwijkingen), deze manifesteren zich soms pas jaren later.
  • ankylose en verstijving van gewrichten, met grote deformaties (bv. zwanehalsvingers, subcutane noduli op en rond de gewrichten, …)
  • depressie (voornamelijk tgv. aanhoudende pijn en groeiende functieverlies van ledematen)
  • verlies van sociale contacten en omgang
  • ...

Shat kriyakala of zes stadia van amavata

Zoals elk ziektebeeld zijn ook bij amavata zes stadia te herkennen. Ontstaan, verspreiding en complicaties geven aan in welk stadium de ziekte zich bevind en welke therapeutische maatregelen noodzakelijk zijn.

1 Sanchaya

Tijdens de eerste fase zal de betrokken dosha gaan verhogen, met name vata. Door onaangepast gedrag en voeding ontstaat een onvolledige spijsvertering. Ama is het gevolg. Deze ama is gekenmerkt (gunas) door zwaarte, koude, troebelheid, vastheid en vochtigheid. De combinatie van ama met vata leidt specifiek tot toxines in het maagdarmstelsel, vooral in de dikke darm. Aangezien de hydratatie in die dikke darm wordt geregeld, zullen zich hier, in de zetel van vata, de eerste ongemakken aandienen zoals bv. obstipatie …

2 Prakopa

In de tweede fase blijven de provocerende factoren van de vata-verhoging en het ontstaan van ama aanwezig, waardoor de voorsymptomen specifiek voor ama vergroten. Vermoeidheid, constipatie, lusteloosheid maar vooral ook het slechter worden van de vertering in de darm. De opname van voedingsstoffen en energieën (panchamahabuthas) gaat stelselmatig achteruit. De toxiciteit van ama verspreid zich langzaam buiten de darm en wordt opgenomen in het bloed (rakta) en plasma (rasa).

3 Prasara

De fase van de verspreiding waarin ama en de verhoogde vata zullen worden opgenomen in het bloed (rasa en rakta dhatu) en verspreidt via de rakta vaha srota’s (bloedbaan). Gezien ama kenmerkend dezelfde guna’s heeft als shlesaka kapha (gewrichten en synoviale vocht), namelijk zwaar, vochtig, koud, troebel en vast, gaat deze zich manifesteren in de gewrichten (sandhi) in de volgende fase.

4 Stana samsraya

Ama en vata gaan zich nu manifesteren, settelen in de gewrichten. Dosha dushya sammurshana sandhii genaamd. De eerste tekenen van de rheuma gaan zich tonen.

De laatste twee stadia zou men als de acute en meer chronische vorm gaan zien : 

5 Vyakta

De uiteindelijke manifestatie van de ziekte is een feit in deze fase. Vyakta wil letterlijk zeggen “wat zich aan de buitenwereld toont”. Pratyatama rupa (hoofdsymptomen) zoals pijn in de gewrichten (Sandhi shoola), zwelling in de gewrichten (Sandhi shotha), stijfheid in de gewrichten (Stabdhata),  (over-)gevoeligheid in de gewrichten (Sparshasahatva), crepitatie bij beweging van de gewrichten (Sashabda sandhi), zijn aanwezig. Typische nevensymptomen vertonen zich, afhankelijk van de overheersende dosha (zie symptomen) bv. warme ontstekingereacties bij pitta, hevige zwellingen bij kapha en stekende pijnen bij vata.

6 Bedha

De fase van de complicaties en blijvende dhatu (weefsel) aantastingen en dysfunctionaliteit van de srota’s (kanalen) en sandi (gewrichten). In deze fase ontstaat dikwijls onherstelbare schade. Deformaties van gewrichten (blijvend) als chronisch zichtbaar gevolg zijn meest bekend, echter ook hartaandoeningen als laattijdige gevolg van de ziekte.

Shatkriyakal

"Zuiveren van darmen, bloed en lever is de eerste opdracht bij rheuma..."

De behandeling van amavata, zal er op gericht zijn de symptomen te reduceren, de functionaliteit van de gewrichten te behouden en te herstellen, opstoten te voorkomen, de complicaties minimaal te houden en te herstellen alsook de voedings- en leefstijl te optimaliseren. Centraal hierbij staan het verdrijven van de ama (toxines), balanceren van vata en het preventieve behoud van een optimale spijsvertering.

Ayurvedische behandelingsdoelen

Deze zijn volledig en in eerste instantie gericht op de oorzaken van amavata, in tweede instantie op de symptomen :

  1. ama-pachana : verdrijven van ama en voorkomen ervan dmv. langhana
  2. vata-shodana : verdrijven van verhoogde vata (eventueel andere dosha-verhogingen)
  3. swedana : openen en vrij maken van de srota dmv. warmtetoedieningen en massages, soepel maken van de doshaverhoging
  4. shamana :  optimaliseren van de vertering (agni), doshas, malas( afvalstoffen), dhatus (weefsels) en symptomatische behandeling
  5. rasayana : herstellen van de complicaties indien mogelijk, en vernieuwen van dhatus (weefsels)

Centraal zal steeds de optimalisatie van de spijsvertering blijven staan (samagni) als uitgangspunt voor een gezond, gelukkig en lang leven.

Ayurvedische behandelingstechnieken bij amavata

Langhana als startbehandeling

Langhana of vasten : 

Altijd zal bij de aanpak van vooral ama, maar ook de doshaverstoring (vata), aan de wortel worden aangepakt door langhana. Langhana betekend “vasten”. Vasten binnen de ayurveda betekent niet volledig stoppen met voeding en/of drank. Langhana betekent in de eerste plaats lichte, zuivere en beperkte maaltijden en drank tot zich laten komen.

De spijsvertering kan aldus tot rust komen en de eerste aanzet tot detoxificatie wordt met langhana gegeven. Tevens wordt de purva karma, of voorbereidende fase op de pancha karma, op deze wijze ingezet.

Langhana in de praktijk :

Bij amavata zal de langhana bestaan uit een zuiveringsfase van enkele dagen tot maximaal 10 dagen, afhankelijk van de constitutie van de cliënt en de ernst van de klachten. Meestal ziet men reeds na enkele dagen dat de acute symptomen verzachten.

De langhana wordt toegepast door gebruik te maken van kitcheri of warme zuiveringsmaaltijden, eventueel afgewisseld met mudga yasha of zuiveringssoep op basis van bonen. Het gericht inzetten van ghee (=geklaarde boter) onder de vorm van grittha’s (ghee met medicinale kruiden) kan eveneens bijdragen.

De voorkeur van de kruiden gaat uit naar scherpe en bittere smaken (rasa) om de vertering te optimaliseren. Gember, Piper nigrum, asafoetida, Piper nigrum, Trikatu, Triphala zijn inzetbaar. (wel aandacht geven indien pitta eveneens is verhoogd !)

Poorva karma als voorbereiding

De voorbereidende behandeling tot de eigenlijke pancha karma noemt men poorva karma. Deze zal uiteraard integraal worden voorafgegaan door de langhana, hierboven beschreven. Het uiteindelijke doel van deze voorbereidende behandeling is de dosha’s in beweging te brengen (vata), maar ook de srota (kanalen) te zuiveren en vrij te maken zodat ook ama kan afgevoerd worden. Dit gebeurd voornamelijk dmv. swedana (warmende massagetechnieken) en snehana (olieënde massagetechnieken). Het gebruik van grittha’s (gemediceerde ghee) voor interne voorbereiding kan ook, en maken zelf al in deze fase een soort van virechana mogelijk (zie pancha karma hieronder).

Massagetechnieken en kruidenolieën

Zowel bij de swedana alsook de snehana zal men steeds voor ama beducht blijven. Ama dient altijd eerst zo veel mogelijk verwijderd te worden alvorens de verhoogde doshas “week” te maken. Het kan ondanks de langhana (=vasten) soms nog noodzakelijk blijven de olie aan te passen om alsnog ama te verwijderen. Hiertoe kan prasarini tailam gebruikt worden in deze fase. Blijven acuut tekenen van ama(vata) aanwezig zal men uitsluitend nog droge warmtetechnieken gebruiken.

  1. abhyangha met Maharayanam tailam (specifieke olie bij stijfheid en pijn)
  2. swedana, met de nadruk op droge warmte : gebruik maken van Karporadi tailam (specifieke olie bij gewrichtsontstekingen en rheumatoïde aandoeningen)
  •             Pinda Sweda (zweten door bundels, bolus gevuld met zand)
  • Navarakiszhi (bundelmassage met Navararijst)en Karporadi tailam
  • Ooshma Sweda / Bashpasweda (zweethok/kamer)
  •             Patrasweda (zweten oiv. medicinale bladeren zoals bv. Vitex negundu)
  •             Pizichil (Koninklijke begietingen met overdadige veel warme olie)
  •             Valuka pottali Sweda  (overgieten met warm zand)

Het aanleggen van lepanams (kruidenpasta's) op de aangetaste gewrichten kan de symptomen verzachten bv. triphala-guggul lepana

Specifieke olie : Mahanarayam en Karporadi tailam

Opmerking : in tegenstelling tot de klassiek geneeskunde gebruikt men dus warmte op de aangetaste gewrichten. Dit voornamelijk om de srota’s (kanalen) van en rond de gewrichten te openen en het afvoeren van de toxines. In de gewone fysiotherapie wordt warmte als tegenindicatie beschouwd en worden vooral ijs(toepassingen) gebruikt. Echter zal na het aanleggen van ijspakkingen en ten gevolgde van de reactieve vasodillatatie, ook de warmte ne doorbloeding uiteindelijk verhogen.

Pancha karma

De eigenlijke pancha karma zal de overtollige en in beweging gebrachte, versoepelde vata-dominantie uitgeleide doen (shodana). Dit gebeurd voornamelijk door twee technieken van de vijf binnen de pancha (vijf) karma. Op de eerst plaats zal men de zetel van vata aanpakken, met name de dikke darm. Overtollige vata wordt verwijderd dmv. basti (medicinale lavementen) en virechana (therapeutisch purgeren). Wat dat laatste betreft, virechana, zal men bedachtzaam te werk gaan, omdat net een verlaagd agni als mede-oorzaak bekend staat voor het vormen van ama.

Soms worden locale bloedlatingen toegepast, meestal onder de vorm van hirudhotherapie, het gebruik van bloedzuigers. Deze helpen de toxische stoffen verwijderen, zeker als de srota nog niet voldoende hersteld zijn.

1. Vasti of Basti (Enema, klysma of lavement)

De prominente verblijfplaats van Vata is de dikke darm. Basti is dan ook de meest effectieve behandeling voor Vata aandoeningen. Het toedienen van klysma’s dient echter met de nodige voorzichtigheid, vooral naar tijdsduur van toepassen, te gebeuren.

Ayurvedische basti houdt in dat kruidenmengsels van sesamolie en sommige kruidenpreparaten in een vloeibaar vorm, worden  ingebracht langs in het rectum. Het verlicht constipatie, buikpijn, chronische koorts, koude, seksuele stoornissen, nierstenen, hartpijn, rugpijn, ischias en  pijn in de gewrichten. Andere Vata-aandoeningen zoals artritis, reuma, jicht, spierkrampen en hoofdpijn kunnen ook met basti worden behandeld.

Vasti laat ons toe langs de dikke darm zeer snel en effectief substanties naar de weefsels (dhatu’s) te brengen om aldaar de dosha-verstoring rechtstreeks aan te pakken.

In de traditionele teksten zijn acht hoofdtypen van Basti beschreven, elk met hun eigen indicaties en contra-indicaties zoals hieronder vermeld :

  1. Anuvasana (olieklysma): Gebruikt bij zuivere en duidelijke vata-aandoeningen en wanneer een persoon met teveel honger of droogte kampt in verband met deze vata-onevenwichtigheden.
  2. Niruha-Asthapana (klysma van afkooksels).Ook decoction genoemd. Voor de evacuatie van vata bij nerveuze aandoeningen, gastro-intestinale vata-kenmerken, jicht, koorts, bewusteloosheid, bepaalde urinaire aandoeningen (van Vata-oorsprong), uitblijven eetlust, pijn, hart-en vaatziekten, verzuurd lichaamsmilieu.
  3. Uttara Basti (via de plasbuis met mannen of met vrouwen de vagina). Bij kwaliteitsverlies sperma, problemen met de ovulatie aandoeningen en voor een aantal problemen met betrekking tot pijn bij het plassen of een blaasontsteking. Contra-indicatie is zeker Diabetes!
  4. Matra Basti (dagelijks olieklysma. Gebruikt bij iemand die uitgeput is door overwerk of te veel lichaamsbeweging, te veel zwaar werk, te veel seksuele activiteit.  Bij chronische vata-aandoeningen. Deze vorm kan dagelijks worden toegepast indien geïndiceerd. Het geeft kracht, bevordert het gewicht en helpt bij de verwijdering van afvalstoffen.
  5. Karma Basti (schema van 30 Bastis),
  6. Kala Basti (schema van 15 Bastis; 10 olie + 5 afkooksel)
  7. Yoga Basti (schema van 8 Bastis; 5 olie + 3 afkooksel). Bij karma, kala en yoga Bastis, is het beter om beide typen Basti in combinatie te geven en niet de olie en afkooksel afzonderlijk te geven.
  8. Bruhana Basti (nutritionele of voedend klysma). Gebruikt als er nood is aan diepe en acute voedende werking in bepaalde omstandigheden. Traditioneel wordt gebruik gemaakt van warme melk, vleesbouillon, soep van beenmerg en kruiden zoals shatavari of ashwagandha.

Algemeen indicaties voor Basti:

Constipatie, lage rugpijn, jicht, reuma, ischias, artritis, zenuwaandoeningen, vata-hoofdpijn, vermagering,  spieratrofie, infertiliteit, sommige urinaire aandoeningen.

Algemene contra-indicaties voor Basti

(omvatten, maar zijn niet beperkt tot de volgende):

  • Bij diarree, bloeding van de endeldarm, chronische indigestie, kortademigheid, diabetes, koorts, vermagering, ernstige anemie, longtuberculose, bij te zwakke ouder of bij kinderen onder de leeftijd van zeven jaar.
  • Voor olieklysma's: diabetes, obesitas, indigestie, lage agni, vergrote lever of milt, bewusteloosheid, tuberculose en hoesten.
  • voor klysma op basis van afkooksels: zwakte, hikken, aambeien, ontsteking van de anus, aambeien, diarree, zwangerschap, ascites, diabetes en een aantal voorwaarden met betrekking tot pijnlijke of moeilijke ademhaling.
  • voor voedende klysma's: diabetes, obesitas, lymfatische obstructie, ascites.
  • voor de plasbuis of vagina klysma (Uttura Basti): diabetes

2. Virechana (Therapeutisch purgeren)

Virechana zal voornamelijk overtollige Pitta afvoeren en verhoogde Vata verdrijven. Ofschoon een laxantium niet het eerste middel is waar Ayurveda zal naar grijpen, kan het in het kader van een begeleide Pancha Karma behulpzaam zijn.

Voor het purgeren wordt ingezet zal de client geen voeding tot zich nemen. De dagen ervoor wordt elke voeding vermeden die de verhoogde Pitta (of Vata) in de hand werkt.

Een effectief laxeermiddel voor vata of pitta is een glas warme melk waaraan twee theelepels ghee zijn toegevoegd. Dit laxeermiddel, genomen voor het slapengaan, zal helpen om de overtollige pitta te verlichten.

Als Pitta accumuleerd in de galblaas, lever en dunne darm kan zich dat uiten in huiduitslag, huidontsteking, acne, chronische koortsaanvallen, braken van gal, misselijkheid en geelzucht. Virechan wordt vergemakkelijkt door het gebruik van oa. sennabladeren, lijnzaad, psylliumvezels of elke ander darmreinigend kruid (bv. asaphoetida) in een combinatie die geschikt is voor de individuele persoonlijke constitutie.

Opgelet :  Het sennablad (bv. in thee) is een mild laxeermiddel. Bij vata types kan deze thee meer klachten van pijn oproepen, omdat senna de  peristaltische beweging in de dikke darm gaat overstimuleren. Het gebruik van zachtere kruiden zoals in triphala zijn meer aangewezen.

Men zal buiten het kader van een volledig Pancha Karma programma zelden overgaan tot het purgeren an zich.

Indicaties

allergische huiduitslag, huidontsteking, acne, dermatitis, eczema, chronische koorts, ascites, gal, braken, geelzucht, urinaire aandoening, miltvergroting, wormen, brandend gevoel in de ogen, oogontsteking, conjunctivitis, jicht

Contra-indicaties

lage agni, acute koorts, diarree, ernstige constipatie, bloeden uit het rectum, , vreemd voorwerp in de maag, vermagering of zwakte na het klysma, verzakte endeldarm, alcoholisme,  uitdroging, colitis ulcerosa. Virechan is uitgesloten voor kinderen en ouderen.

Samenstelling

Senna, pruimen, zemelen, lijnzaad kaf, paardebloem wortel, psyllium zaad, koemelk, zout, castor olie, rozijnen, mango sap, triphala, ghee.

Voeding en amavata

De kern van voedingsaanpassingen bij rheumatoïde arthritis is tweeledig. Ama voorkomen en verwijderen door de spijsvertering te optimaliseren, anderzijds en vooral ook vata-reducerende voeding.

De kwaliteiten (guna’s) van vata zijn koud, droog, licht, hard en ruw. Overtollig vata kan worden gecompenseerd met voedende en weefselopbouwend voedsel dat warm, vochtig, zwaar, zacht en olieachtig is alsmede levensmiddelen met een zoete, zure en zoute smaak (rasa).

Hierin zit echter ook een gevaar omdat de eigenschappen van ama ook warm, vochtig, zwaar, zacht en olieachtig zijn. Om deze tegenstelling juist aan te pakken is het dus noodzakelijk eerst ama te verwijderen door het spijsverteringsvuur te optimaliseren (met kruiden bv.) en de vata-reducerende voeding stelselmatig in te voeren.

Aangeraden voeding

Algemeen

Gunstig bijdragen kunnen ghee, zachte zuivel, tarwe, rijst, maïs en bananen. Een persoon met een vata constitutie moet voedsel zoals pap met ghee, stevige soepen en groenten en volle gekookte granen tot zich nemen. Kruidige voedingsmiddelen zijn over het algemeen goed voor vata.

Specifiek

Asperges, bieten, wortelen, komkommer, groene bonen, okra (bhindi), radijs, zoete aardappelen, rapen. bananen, kokosnoten, dadels, mango's, meloenen, perziken (alle zoete vruchten in het algemeen), haver, volle rijst en tarwe. Gebruik van sesamolie is aangeraden.

Te vermijden voeding

Algemeen

Voedingsmiddelen die vata kwaliteiten verhogen zijn te vermijden, zoals crackers, bevroren desserts, en grote hoeveelheden rauwe groenten en salades, ook smoothies (!). Zij zullen vata verhogen. Ook, geraffineerde voedingsmiddelen zoals witte bloem en suiker, hebben lichte en droge kwaliteiten. Heropgewarmde voeding dient vermeden te worden. De smaak mag niet prikkelend, bitter, wrang zijn.  Licht, droog en koud voedsel. genotmiddelen zoals roken, alcohol, junkfood, suiker, thee (in het bijzonder langblad thee en groene thee), bruine rijst.

Specifiek

Te vermijden zijn kool, bloemkool, broccoli, selderij, groene bladgroenten, champignons, erwten, paprika's, aardappelen, spruiten, tomaten, courgette, mais, gerst. Tenzij je ze goed kruid en kookt (altijd voorzichtig blijven!). Appels, peren, granaatappels zijn rauw vata-verhogend.

Vlees, kaas , yoghourt, vis en eieren worden best vermeden, net als zure voedingsmiddelen zoals azijn, wijn, zure vruchten.

Bepaalde specerijen zijn met mate te gebruiken omdat ze verdrogend kunnen werken bij te grote hoeveelheden bv. korianderzaad,fenegriek, saffraan, kurkuma, peterselie. Vermijd zeker hete, droge kruiden zoals gedroogde chili.

Gedrag en amavata

Ook vata kan met gedrag uitgebalanceerd worden. De vata-verhoging kan men verhelpen door dagritme (dinacharya), seizoensritme (ritucharya), slaap (nidra) aan te passen:

Aangeraden gedrag

  • ga tijdig slapen (22.00 u.  als doel) en sta tijdig op (07.00 u. als doel).
  • slaap op een goede matras, te zacht is niet goed, te hard eveneens
  • kleed je naar de seizoenen, warm bij koude, gesloten bij winderigheid, bij aanvallen kunnen warmende doeken helpen op de aangetaste gewrichten.
  • beweeg voldoende en vooral ook aangepast aan je situatie (bij ontstekingen). Dagelijks korte wandeling van 20 minuten kan, indien de klachten niet verergeren
  • vermijd al te belastende houdingen ( voor de PC, te lang recht staan, …)
  • tracht je te ontspannen met yoga en meditatie
  • hou het lichaamsgewicht beperkt (belastend voor de gewrichten)

Te vermijden gedrag

  • blootstelling aan wind en koude
  • overdadige activiteiten en werk
  • slapen overdag
  • baden in te koud water
  • drinken onmiddellijk na het eten
  •  …

Kruiden en amavata

Ook bij het gebruik van kruiden staan twee doelstellingen voorop. Het verdrijven van ama door de optimalisatie van de spijsvertering en het zuiveren van darmen, bloed, lever en weefsels (gewrichten). Daarnaast het balanceren van de verhoogde vata. Het spreekt voor zich dat ook hier de tegenstelling tussen de kwaliteiten (guna’s) van ama en die van vata dienen afgewogen te worden. Het verwijderen van ama als eerste stap, door het stimuleren van het jataragni staat voorop, zonder echter te droog, koelend en te warmend in te grijpen.

bij Ama

Ama-reducerende kruiden zijn meestal bitter. De vipaka of smaak na vertering is scherp. Eigenlijk komen scherpe en wrange smaken hierbij ook in aanmerking. De scherpe smaak is daarenboven ook nog warmend, wat gunstig is voor de vata disbalans (indien niet overdreven gebruikt). Zoet , zuur en zoute smaken (rasa) zijn te vermijden bij ama.

Nuttige kruiden of kruidencomplexen kunnen zijn :

  • Chitrak (Plumbago zeylanica)
  • gember (Zingiber officinalis)
  • Geelwortel/curcuma (Curcuma longum)
  • zwarte peper (Piper nigrum)
  • lange peper (Piper longum of pippali)
  • trikatu (kruidencomplex met zwarte peper, lange peper en gember)
  • hingastak (traditioneel kruidencomplex)
  • zwart mosterdzaad, geel mosterdzaad
  • venkel(zaad)
  • Haritaki (Terminalia chebula)
  • koriander
  • guggulu (Commiphora mucul)
  • asafoetida (Ferula asafoetida)
  • triphala  (kruidencomplex met Terminalia Chebula, Terminalia Bellirica, Emblica officinalis)
  • Ajowan (Trachyspermum ammi),
  • Zwarte komijn
  • Grote kardemom (Amomum subulatum)
  • Cayenne (Capsicum annum) : opgelet bij verhoogde pitta(!)
  • Nootmuskaat (Myristica frangrans)
  • Chitrakadi vati (klassieke formule met o.m. Chitrak, Rock salt , Saunchar zout, Zwart zout, Samudra salt, Sambhar salt, gember, pipali, asafoetida, …)

voor Vata

Het doel zal hier zijn dmv. warmende kruiden de spijsvertering te ondersteunen en de vata-verhoging te balanceren. Men zou geneigd zijn zoet, zuur en zoute smaken aan te brengen om de vata te verminderen, echter zoals eerder opgemerkt, dient men behoedzaam om te gaan met deze handelswijze gezien ama dient vermeden te worden.

Nuttige kruiden of kruidencomplexen kunnen zijn :

  • Kaneel, Kaneelbladeren
  • Tulsi (Ocimum sanctum of heilige basilicum)
  • Cypergras (Cyperis rotondus)
  • asafoetida (Ferula asafoetida)
  • venkelzaad (Foeniculum vulgaris)
  • gember (Zingiber officinalis)
  • Geelwortel/curcuma (Curcuma longum)
  • triphala  (kruidencomplex met Terminalia Chebula, Terminalia Bellirica, Emblica officinalis)
  • anijs (Pimpinella anisanum)
  • Chitrakadi vati (klassieke formule met o.m. Chitrak, Rock salt , Saunchar zout, Zwart zout, Samudra salt, Sambhar salt, gember, pipali, asafoetida, …)
  • Castor (Ricinus comunis) (in olie vorm)
  • Haritaki (Terminalia chebula)
  • Fenegriek (Trigonelle gracum) (vooral als zich pitta bij amavata toont onder koortsvorm)

Specifieke kruiden en kruidencomplexen bij rheumatoïde arthritis

Eén of meerdere kruiden kunnen hierbij specifiek voor RA worden ingezet, afhankelijk van de toestand van prakruti en vikruti van de client.

  • Ashwagandha (Withania somnifera)
  • Castor (Ricinus comunis) : ook als olie
  • Galanga (Alpina galangal)
  • Neem (Azadiracta indica)
  • Guggul (Commiphora mucul) : omwille van voornamelijk de srota zuiverende en openende eigenschappen
  • Shallak (Boswelia serrata)
  • Gudushi (Tinospora cordifolia)
  • Rasnadi guggul (traditionele kruidenformule) voornamelijk als pijnbestrijder
  • Dashmool (tienvoudig traditioneel kruidencomplex)

Nuttige keukenkruiden

Ook de dagelijkse zorg met gericht gebruik van keukenkruiden kan gunstig bijdragen in het benaderen van amavata : 

  • Rosemarijn (Rosemarinus Officinalis)
  • Sesamzaadjes (Sesamum Indicum)
  • Kurkuma (Curcuma longa)
  • Oregano (Origanum Vulgare)
  • Gember (Zingiber officinalis)
  • Geelwortel/curcuma (Curcuma longum)
  • Kaneel
  • ...

Opmerking : Asafoetida (Ferula asafoetida) kan dagelijks in de bereidingen worden gebruikt en voorkomt de vorming van ama (slakken) in de darmen. Deze dient voorgebakken om zijn penetrante geur en smaak te neutraliseren.

Yoga, meditatie  en amavata

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat yoga en meditatie een wezenlijke bijdrage kunnen leveren bij rheumatoïde arthritis. Zowel geestelijk als fysiek is de invloed gunstig. Toch dienen enkele richtlijnen in acht te worden genomen, zeker in de acute fase, echter ook in de chronische fase.

Yoga dient bij een vata verstoring rust, warmte en doorbloeding te creëren. Het voorkomt deformaties in de gewrichten en houdt de functionaliteit op peil. Men zal zowel met de uitvoering van de asana’s als de keuze van de asana’s rekening houden met de amavata.

  • bouw de activiteit zeer geleidelijk op, verleng het opwarmende en inleidende gedeelte
  • oefen  langzaam, vloeiende en aan een gestaag tempo.
  • gebruik zachte bewegingen
  • hou de asana kort, maar herhaal meerdere keren met voldoende tussenpauzes
  • vermijd lange spierspanningen en te krachtvragende oefeningen
  • zorg voor een stabiele basis, creëer stabiliteit in alle asana’s door een goede focus en aarding
  • tracht je in te beelden in een warme omgeving te vertoeven (uiteraard dient de zaal warm genoeg te zijn)
  • focus ook op het verlengen van uw inhalatie.
  • blijf steeds onder mogelijke pijngrens werken
  • verleng de afsluitende relaxerende houdingen

Voorbeelden van houdingen : mits rekening houdend met bovenstaande tips

  • zonnegroet
  • kat, koe, krokodil, cobra en variaties
  • boom
  • bliksem, krijger
  • kind
  • liggende asana’s (bv. duif of gedraaid)
  • zachte stretch(ing)
  • benen tegen de muur opwaarts

Uiteraard kan pranayama de energetische flow optimaliseren, ook bij amavata.


De gegevens op deze site zijn zuiver van informatieve aard en pas bruikbaar na een diagnose door een deskundig geneeskundige, therapeut of voedingsdeskundige. Raadpleeg eerst een deskundige en sla nooit professioneel advies in de wind.

© Open Instituut voor Ayurveda

Kruid van de maand

Jasmijn - Jasminum grandiflorum

jasmijn

Thema van de maand

Gandusha - oilpullen

Gandusha

 

Dossier van de maand

Aften - Mukha paka

Mukhapaka